Antykoncepcja hormonalna - co warto wiedzieć podczas stosowania


Istnieje wiele mitów na temat antykoncepcji hormonalnej. Wiele kobiet zastanawia się w jaki sposób stosować antykoncepcję hormonalną, aby była jak najbardziej skuteczna? Czym różnią się poszczególne preparaty? Czy coś może osłabiać działanie antykoncepcji hormonalnej? Ostateczne odpowiedzi na te pytania otrzymamy od naszego lekarza, ale wcześniej warto zapoznać się z kilkoma ważnymi informacjami na temat antykoncepcji.

Tabletki antykoncepcyjne

Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne są zazwyczaj przyjmowane przez 21 dni, po czym następuje 7-dniowa przerwa, podczas której występuje tak zwane „krwawienie z odstawienia”. Aby nie zapomnieć o zażyciu pierwszej dawki z kolejnego cyklu we właściwym czasie, do 21 aktywnych tabletek najczęściej dołącza się 7 tabletek placebo. W niewielkiej liczbie preparatów, okres stosowania hormonów jest wydłużony do 24 dni, a okres stosowania placebo skrócony do zaledwie czterech (np. Zoely). 

Większość dwuskładnikowych preparatów zawiera jednakowe stałe dawki estrogenu i progesteronu w każdej tabletce. Jednak istnieją również pigułki różniące się zawartością hormonów, które bardziej wiernie naśladują ich fluktuacje podczas naturalnego cyklu miesiączkowego.

Czytaj także: Tabletki jedno i dwuskładnikowe

Dołącz do programu Polecam Dimedic i korzystaj z naszych promocji.

Dowiedz się więcej

Zapomniałam tabletki antykoncepcyjnej

Dokładne postępowanie zależy od tego, w którym dniu „cyklu” aktualnie się znajdujesz. Przede wszystkim, jeśli zapomniałaś przyjąć jedną lub więcej aktywnych tabletek należy:

  • jak najszybciej zażyć tabletkę,
  • przyjąć następną o zwykłej porze.

Pilnie potrzebujesz recepty?

Skorzystaj z konsultacji online.

Pominięcie tabletki antykoncepcyjnej

Jeśli  dojdzie do sytuacji pominięcia tabletki antykoncepcyjnej pamiętaj o następujących zasadach. Rozpoczęcie następnego opakowania z ponad jednodniowym opóźnieniem lub opuszczenie więcej niż jednej tabletki z pierwszych siedmiu dni stwarza ryzyko reaktywacji jajników i wznowienia procesu jajeczkowania. Niestety w tej sytuacji nie można zakładać skuteczności metody, nawet jeśli bardzo szybko zorientujemy się o pominiętej dawce i zażyjemy ją z kolejną tabletkę antykoncepcyjną. Aby ustrzec się przed niepożądaną ciążą przez siedem następnych dni (w przypadku tabletki dwuskładnikowej (ang. combined oral contraceptive pill - wyjątek stanowi lek Qlaira - tutaj przez 9 dni) powinno się stosować dodatkowe zabezpieczenie lub całkowicie powstrzymać się od współżycia.

Nieco inaczej wygląda sytuacja w przypadku pominięcia tabletki jednoskładnikowej – ( ang. minipill). W przypadku przyjmowania minipigułki, aby ustrzec się przed niepożądaną ciążą przez dwa następne dni powinno się stosować dodatkowe zabezpieczenie lub całkowicie powstrzymać się od współżycia. 

Jeśli od czasu ostatniego zażycia aktywnej tabletki antykoncepcyjnej doszło do stosunku, w takiej sytuacji pomocne może być jedynie zastosowanie antykoncepcji postkoitalnej np. Postinor Duo (Levonelle/Escapelle). 
W aptekach można kupić dwa rodzaje tzw. tabletek „po” (od pewnego czasu obie są na receptę), które opierają się na podobnym mechanizmie działania, a różnią się głównie aktywnym składnikiem i czasem skuteczności. Preparat zwany Escapelle/ Levonelle zawiera lewonorgestrel i powinien być zażyty maksymalnie w ciągu 72 godzin od stosunku.  Tabletki EllaOne zawierają octan uliprystalu i powinny być połknięte najpóźniej w ciągu 120 godzin od współżycia.

Należy pamiętać, że pomiędzy lekiem EllaOne i wcześniej braną tabletką antykoncepcyjną może wystąpić wiele interakcji. Najnowsze badania wykazały, że przyjmowanie jakiejkolwiek tabletki antykoncepcyjnej można rozpocząć najwcześniej po 5 dniach od zażycia EllaOne. Najwcześniej działającą będzie tabletka jednoskładnikowa, która skutecznie będzie chroniła przed ciąża dopiero po siedmiu dniach od zażycia EllaOne (5 dni od zażycia EllaOne plus dwa dni na rozpoczęcia działania mini pigułki – w sumie 5+2=7 lub 5+7=12 dni - siedem dni jest potrzebnych do zatrzymania owulacji od rozpoczęcia brania tabletki dwuskładnikowej), bez względu na to, w jakim tygodni kobieta zapomniała o tabletce antykoncepcyjnej (Referencje Quick Start Contraception FSRH).

W każdej sytuacji w której pominięto, więcej niż jedną tabletkę antykoncepcyjną najlepszym rozwiązaniem jest bezpośredni kontakt z naszym lekarzem, który dokładnie poinformuje co powinno się zrobić.

Czytaj także: Tabletki antykoncepcyjne - jak o nich nie zapomnieć?

Jak stosować tabletki antykoncepcyjne?

Warto też wiedzieć, że powyższe zasady postępowania mogą nieznacznie się różnić w zależności od specyfiki danego preparatu. Dlatego zanim weźmiesz pierwszą tabletkę, warto jest poświęcić chociaż kilka chwil na zapoznanie się z ulotką. Również schematy postępowania w przypadku pominięcia tabletki zawsze są opisane w ulotce dołączonej do leku.

Krwawienie podczas brania tabletek antykoncepcyjnych

Minipigułki z progesteronem zażywa się w sposób ciągły, bez robienia jakichkolwiek przerw. Krwawienie z odstawienia nie występuje, jednak preparaty te mogą powodować nieregularne krwawienia w środku „cyklu”.

Tabletki antykoncepcyjne jak brać

Niezależnie od preparatu, ważne jest, aby przyjmować tabletki regularnie o stałej, wyznaczonej indywidualnie porze dnia. W przypadku tabletek jednoskładnikowych - minipigułek, które nie zawierają DESOGESTROLU np. Micronor /Norriday (Norethisterone 350mcg) ważny jest, aby okres pomiędzy kolejnymi dawkami nie wydłużał się o więcej niż trzy godziny. Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne i tabletki jednoskładnikowe z DESOGESTRELem (np. Cerazette/ Cerelle/ Feanolla) pozwalają na bardziej liberalne dawkowanie i nawet do 12 godzin spóźnienia nie powinno być problemem.

Antykoncepcja hormonalna

Gdy po raz pierwszy otrzymamy receptę na tabletki antykoncepcyjne należy przede wszystkim dokładnie zapoznać się z przepisanym preparatem:

  • przeczytać ulotkę,
  • zrozumieć jego działanie,
  • zapamiętać sposób stosowania.

Najlepiej wyrobić sobie nawyk przyjmowania tabletki o stałej porze dnia. Podczas pierwszych dni stosowania dobrze jest wnikliwie obserwować reakcję własnego organizmu na działanie hormonów. Niekiedy skutki uboczne mogą być trudne do powiązania z przyjmowanym lekiem np. zmiany zachowania. Należy komunikować lekarzowi wszelkie zmiany zdrowotne, aby stosowanie antykoncepcji hormonalnej było maksymalnie bezpieczne i komfortowe.

Czytaj także: Antykoncepcja hormonalna - jak wybrać najlepszą metodę?

Antykoncepcja a leki

Zastanawiasz się jakie leki osłabiające działanie tabletek antykoncepcyjnych? Niektóre powszechnie stosowane leki mogą, przynajmniej teoretycznie, wpływać na skuteczność i bezpieczeństwo doustnej antykoncepcji hormonalnej. Należą do nich:

  • leki przeciwpadaczkowe,
  • leki przeciwgruźlicze (ryfampicyna),
  • leki stosowane w zakażeniu wirusem HIV (ritonawir, nelfinawir),
  • leki przeciwbakteryjne.

Wiele osób zastanawia się czy antybiotyk może obniżać skuteczność działania tabletek antykoncepcyjnych. Krótkoterminowe stosowanie antybiotyku (do 7 dni) na pospolite infekcje nie obniża skuteczności antykoncepcyjnej i nie trzeba stosować dodatkowych zabezpieczeń.

Środki lecznicze takie, jak:

  • karbamazepina (Tegretol, Amizepin),
  • fenobarbital,
  • topiramat przyspieszają metabolizm hormonów płciowych, a zatem obniżają ich stężenie we krwi.

Ich przyjmowanie, podobnie jak niektórych antybiotyków, może obniżać skuteczność antykoncepcji hormonalnej. Choć podane substancje należą do grupy leków przeciwpadaczkowych to warto wiedzieć, że są one także stosowane w innych często występujących schorzeniach (karbamazepina – choroba dwubiegunowa, topiramat – migrena).  Inne leki przeciwpadaczkowe np. kwas walproinowy (Depakine) czy lewetiracetam (Keppra) są pozbawione tej niekorzystnej interakcji.

Antybiotyk a tabletki antykoncepcyjne

Estrogeny po wchłonięciu w jelicie cienkim przedostają się do wątroby, gdzie zostają przekształcone w nieaktywne związki, które następnie wraz z żółcią są wydzielane z powrotem do przewodu pokarmowego. Niektóre bakterie jelitowe mają zdolność do metabolizowania tych unieszkodliwionych hormonów do ich aktywnych form. Te natomiast mogą być ponownie wchłaniane do krwiobiegu. To zjawisko, zwiększające stężenie estrogenów we krwi, określane jest mianem krążenia wątrobowo-jelitowego.

Antybiotyk a antykoncepcja

Co się wydarzy, jeśli kobieta stosująca antykoncepcję hormonalną nagle dostanie receptę na antybiotyk z powodu infekcji bakteryjnej? Jeżeli jest to powszechnie stosowany antybiotyk jak amoksycylina lub doksycyklin, a dodatkowo jest on przyjmowany do 7 dni – to nie ma potrzeby stosować dodatkowych zabezpieczeń - wskazują najnowsze badania. UWAGA! Bardzo ważne, aby do trzech godzin od wzięcia tabletki antykoncepcyjnej wymioty lub biegunka nie zaburzyły procesu wchłaniania tabletki i metabolizmu wątrobowego.

Co osłabia działanie tabletek antykoncepcyjnych

Wszystkie wymienione wyżej środki lecznicze na różne sposoby obniżają stężenie hormonów i prowadzą do zmniejszenia skuteczności działania antykoncepcji. W przypadku ryzyka wystąpienia interakcji można przez pewien czas zastosować dodatkowe zabezpieczenie niehormonalne lub skonsultować z lekarzem przepisanie preparatu o wyższej dawce, który pozwoli na utrzymanie efektywnego poziomu hormonów we krwi.

Najkorzystniejszą jednak z opcji w przypadku sytuacji, w których ze względu na inne schorzenia medyczne jak np. padaczka/przyjmowanie leków, których metabolizm w organizmie może mieć wpływ na zmniejszenie skuteczności tabletki antykoncepcyjnej jest antykoncepcja długoterminowa - LARC (ang. long acting reversible contraception). Skuteczność wszystkich metod LARC np. implant hormonalny (Nexplanon) lub wkładka domaciczna (hormonalna Mirena lub cynkowa tzw. copper coil Tsafe QL) nie jest uzależniona od błędu ludzkiego, np. nie musimy się obawiać, że zapomnimy przyjąć tabletkę - co zdarza się w przypadku przyjmowania doustnej antykoncepcji. Antykoncepcja długoterminowa ma wiele zalet, jedną z nich jest długi okres działania np. implant hormonalny Nexplanon działa do 3 lat, wkładka Mirena do 5 lat, Tsafe QL copper coil - 10 lat.

Pamiętajmy, że w przypadku stosowania doustnej antykoncepcji mamy do czynienia z ‘perfekcyjnym’ braniem tabletek (ang. perfect use) - pełne przestrzeganie wszystkich zaleceń - co jest jednak sytuacją książkową; a ‘zwykłym’, codziennym braniem tabletki antykoncepcyjnej. Stąd wyrobienie nawyku przyjmowania doustnej tabletki antykoncepcyjnej, o tej samej porze dnia ma bardzo duże znaczenie.
Oprócz interakcji obniżających skuteczność antykoncepcji istnieją również takie, które mogą negatywnie wpływać na bezpieczeństwo jej stosowania. W przeciwieństwie do tych pierwszych, głównym efektem tych leków jest wzrost stężenia hormonów w krwiobiegu:

Zastanawiasz się czy przyjmowanie paracetamolu i tabletek antykoncepcyjnych ma znaczenie? Paracetamol to główny składnik wielu leków przeciwbólowych i na przeziębienie może zwiększać wchłanianie etynyloestradiolu. Nie stwierdzono jednak, aby ta interakcja miała jakieś znaczenie kliniczne.

  •  Erytromycyna, kotrimoksazol 

Leki przeciwbakteryjne, które mogą hamować metabolizm hormonów, a także jednocześnie zaburzać ich krążenie wątrobowo-jelitowe.

  • Ketokonazol 

Środek przeciwgrzybiczy, który podobnie, jak leki wymienione wyżej może hamować przekształcanie hormonów w nieaktywne cząsteczki. 

Czytaj także: Co osłabia działanie tabletek antykoncecyjnych?

Tabletki antykoncepcyjne a tycie 

Otyłość, nie wpływa na skuteczność działania tabletek antykoncepcyjnych, ale niestety stosowanie tabletek dwuskładnikowych u osób z nadwagą BMI > 34 kg/m2 może być związane z większym ryzykiem choroby zakrzepowo-zatorowej, dlatego w takiej sytuacji wskazane jest przejście na bezpieczniejszą tabletkę jednoskładnikową (minipigułka), która jest równie skuteczna co tabletka dwuskładnikowa. Dotyczy to przede wszystkim nowszej generacji minipigułek zawierających desogestrel - (zob. więcej informacji na ten temat w wyżej).

Tabletki antykoncepcyjne a alkohol

Wiele kobiet zastanawia się czy okazjonalne picie alkoholu nie sprawi, że antykoncepcja hormonalna będzie działała mniej skutecznie. W końcu preparaty hormonalne to leki, a tych nie powinno się mieszać z alkoholem. Pigułki antykoncepcyjne działają niezależnie od ilości promili we krwi. Jedynym ryzykiem jest to, że po całonocnej imprezie zapomnimy o zażyciu następnej dawki. Warto też wiedzieć, że estrogeny mogą hamować metabolizm alkoholu – w związku z tym nawet jeden kieliszek wina może działać dużo intensywniej. Tabletki antykoncepcyjne połączone z alkoholem sprawiają, że jest on wolniej rozkładany i działa znacznie dłużej.

Tabletki antykoncepcyjne a wymiotowanie

W przypadku spożycia nadmiernej ilości alkoholu mogą pojawić się wymioty. Te z kolei stanowią bezpośrednie zagrożenie, jeśli wymioty nastąpiły do 4 godzin po przyjęciu tabletki antykoncepcyjnej istnieje ryzyko, że tabletka nie wchłonęła się całkowicie.

Dolegliwości przewodu pokarmowego takie, jak silna biegunka lub wymioty mogą zaburzać wchłanianie hormonów. Nie wszystkie choroby układu pokarmowego będą jednak obniżać efektywność pigułek - celiakia na przykład powoduje zwiększone wchłanianie aktywnego etynyloestradiolu. 

Czy po tabletkach antykoncepcyjnych się tyje

Wzrost masy ciała jest częstym problemem u kobiet na antykoncepcji hormonalnej, choć występuje dość rzadko.  Nie ma badań potwierdzających, że od tabletki jednoskładnikowej więcej się tyje w porównaniu do tabletki dwuskładnikowej, tendencje te uwarunkowane są bardziej czynnikami genetycznymi lub środowiskowymi np. zła dieta czy brak ruchu. Najczęściej efekt jest niewielki (parę kilogramów) i przemija po paru tygodniach od rozpoczęcia terapii. Czasami estrogeny mogą powodować zatrzymanie płynów w organizmie, co może również objawiać się przemijającym zwiększeniem wagi. Zmiana preparatu bądź dawki jest w stanie zniwelować ten efekt uboczny. Tabletki antykoncepcyjne bez recepty nie są dostępne. Preparat może być zażywany wyłącznie po wskazaniach lekarza.

Czytaj także: Czy od hormonów się tyje?

Bibliografia:

1. Guillebaud John, and Mariusz Michalewicz. Antykoncepcja-pytania i odpowiedzi. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2005.

2. Mutschler „Farmakologia i toksykologia” MedPharm Polska 2015.


Treści z działu "Wiedza o zdrowiu" z serwisu dimedic.eu mają charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie mogą zastąpić kontaktu z lekarzem lub innym specjalistą. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie porad i informacji zawartych w serwisie bez konsultacji ze specjalistą.
 

Oceń artykuł

(liczba ocen 0)

Dowiedz się więcej na temat zdrowia

Subskrybuj newsletter Dimedic i otrzymuj najciekawsze informacje oraz aktualne oferty.

Administratorem danych osobowych jest Dimedic Ltd. z siedzibą w Newcastle upon Tyne, 104 Close, Quayside, NE1 3RF, United Kingdom, e-mail: office@dimedic.eu. Z Administratorem możesz skontaktować się za pośrednictwem powołanego przez niego inspektora ochrony danych pod adresem: dpo@dimedic.eu. Dane będą przetwarzane w celu wysyłki Newslettera. Przetwarzanie jest niezbędne w celu realizacji umowy o świadczenie usługi. Podanie danych jest warunkiem udzielenia subskrypcji Newslettera, a ich niepodanie uniemożliwi jej udzielenie. Dane będą przechowywane do chwili zakończenia przez użytkownika subskrypcji Newslettera. Każdej osobie przysługuje prawo do żądania dostępu do swoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania oraz ich przenoszenia. Każdej osobie przysługuje prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego oraz cofnięcia zgody w dowolnym momencie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem. Każdej osobie przysługuje prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania jej danych osobowych na podstawie prawnie uzasadnionego interesu administratora, a także sprzeciwu wobec przetwarzania jej danych osobowych na potrzeby marketingu.
Partnerzy i regulatorzy serwisu: