Leki na zwyrodnienie stawów: konsultacja lekarska

Zwyrodnienie stawów: przyczyny, objawy

Choroba zwyrodnieniowa stawów (artroza) to schorzenie, które dotyka mniej więcej co trzecią osobę po sześćdziesiątce i jest jedną z najczęstszych przyczyn długotrwałego bólu kości i stawów.

Co się dzieje w stawie?

• Chrząstka – elastyczna „podkładka” chroniąca kości – z czasem ściera się i pęka.
• Powtarzające się mikrourazy, nadwaga czy ciężka praca dodatkowo ją obciążają.
• W stawie toczy się ciche, przewlekłe zapalenie; komórki uwalniają substancje, które jeszcze szybciej niszczą chrząstkę.
• Gdy chrząstka znika, kości zaczynają ocierać o siebie, tworzą się narośla kostne (osteofity), a wewnątrz stawu może zbierać się płyn (wysięk).

Jakie objawy możesz zauważyć?

• Ból, który nasila się przy ruchu – im bardziej obciążasz staw, tym mocniej boli.
• Poranna sztywność trwająca zwykle krócej niż pół godziny.
• Ograniczony zakres ruchu i charakterystyczne „trzeszczenie” podczas zginania lub prostowania.
• Okresowe obrzęki i uczucie „ciepła” w okolicy chorego stawu.

Najczęściej zmiany pojawiają się w kolanach, biodrach, drobnych stawach dłoni oraz w odcinku lędźwiowym kręgosłupa.

Dlaczego leczenie jest ważne?

Im szybciej rozpoczniesz terapię – w tym odpowiednio dobrane leki na zwyrodnienie stawów oraz ćwiczenia – tym dłużej utrzymasz sprawność i opóźnisz rozwój niepełnosprawności.

Dlaczego chrząstka się nie regeneruje?

Chrząstka w stawie nie ma własnych naczyń krwionośnych, dlatego „karmi się” składnikami odżywczymi z płynu otaczającego staw. Gdy w stawie wzrasta ciśnienie, dopływ tych substancji spada, a komórki chrząstki szybciej się starzeją i słabiej się odnawiają. Stan zapalny dodatkowo podtrzymują komórki naszego układu odpornościowego.

Warto pamiętać, że każdy dodatkowy kilogram masy ciała zwiększa obciążenie kolana aż o około 4 kg, dlatego redukcja wagi i odpowiednia aktywność fizyczna są kluczowe dla zdrowych stawów. Podczas e-wizyty w Dimedic lekarz pomoże Ci ułożyć dietę, zaproponuje proste ćwiczenia izometryczne i dobierze leki na stawy, które będą bezpieczne przy Twoich chorobach współistniejących.

Leki na zwyrodnienie stawów bez recepty

Gdy dolegliwości są jeszcze łagodne, leczenie zwykle zaczyna się od środków dostępnych bez recepty (OTC):

• Paracetamol – maksymalnie do 3 g dziennie, pomaga przede wszystkim w bólu.
• Popularne leki przeciwzapalne (NLPZ), np. ibuprofen 200–400 mg lub naproksen 220 mg, zmniejszają zarówno ból, jak i stan zapalny.
• Suplementy „na chrząstkę” – glukozamina, chondroityna, kwas hialuronowy czy MSM – mogą wspierać stawy, choć działają wolniej.
• Maści i żele z diklofenakiem (1–2 %) lub etofenamatem (5 %) wcierane 3–4 razy dziennie działają miejscowo, więc mniej obciążają żołądek niż tabletki.

Tabletki, saszetki czy plastry?

Łączenie form doustnych i miejscowych może przynieść lepszy efekt przeciwbólowy, ale jednocześnie zwiększa całkowitą dawkę leku. Dlatego schemat leczenia najlepiej skonsultować z lekarzem – również online.

Leki na zwyrodnienie stawów na receptę

Jeżeli leki dostępne bez recepty przestają wystarczać, lekarz może zaproponować mocniejsze środki „na receptę”, które celują w stan zapalny i ból z większą siłą. Najczęściej są to tzw. „klasyczne” lub „selektywne” niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Do pierwszej grupy należy np. diklofenak w tabletkach o przedłużonym działaniu (100 mg raz dziennie), który powoli uwalnia substancję czynną i dzięki temu daje ulgę przez całą dobę.

Druga grupa – leki selektywne COX-2, takie jak celekoksyb 200–400 mg, meloksykam 15 mg czy etorykoksyb 60–90 mg – została opracowana tak, aby mniej drażnić żołądek. To jednak nie oznacza, że są całkowicie wolne od skutków ubocznych: mogą podnosić ciśnienie tętnicze i wpływać na poziom cholesterolu, dlatego warto zmierzyć ciśnienie i zrobić lipidogram przed rozpoczęciem leczenia i po kilku tygodniach od włączonego leczenia.

Aby dodatkowo ochronić śluzówkę żołądka, lekarz często dorzuca inhibitor pompy protonowej (np. omeprazol 20 mg). W sytuacji, gdy w stawie pojawia się nadmiar płynu i nasilony ból, możliwe jest podanie sterydu bezpośrednio do stawu – zazwyczaj 40 mg triamcynolonu lub metyloprednizolonu. Zabieg trwa kilka minut, a ulga może utrzymywać się nawet 4–6 tygodni, choć nie wolno go powtarzać częściej niż trzy razy w roku, by nie osłabić chrząstki. Kluczowe jest indywidualne dobranie dawki, ponieważ „mocniejszy” lek nie zawsze znaczy „lepszy” – liczy się przede wszystkim bezpieczeństwo i regularna kontrola skuteczności terapii.

NLPZ w chorobie zwyrodnieniowej stawów

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) to najczęściej wybierane tabletki i maści przeciwbólowe w artrozie, bo blokują enzymy COX-1 i COX-2, które są „fabryką” substancji zwanych prostaglandynami – to one wywołują ból, obrzęk i uczucie „gorąca” w stawie. Najdłużej stosujemy klasyczne preparaty, takie jak ibuprofen, naproksen czy diklofenak, dlatego dobrze wiemy, jak działają i jakie mogą mieć skutki uboczne (ból żołądka, wzrost ciśnienia, przeciążenie nerek).

Nowocześniejsze leki „selektywne” – celekoksyb i etorykoksyb – celują głównie w COX-2, czyli w miejsce zapalenia, a oszczędzają COX-1, który chroni śluzówkę żołądka; dlatego dają podobną ulgę w bólu, a mniej podrażniają żołądek. Badania pokazują, że po trzech miesiącach regularnego stosowania potrafią zmniejszyć ból kolana nawet o połowę w skali WOMAC.

Aby jednak terapia była bezpieczna, lekarz zwykle zaleca przyjmowanie leku razem z posiłkiem, profilaktyczną osłonę żołądka (omeprazol lub inny inhibitor pompy protonowej) i kontrolę tzw. QRISK3 – prostego kalkulatora, który ocenia ryzyko zawału czy udaru w przyszłości. Jeśli masz nadciśnienie, przewlekłą chorobę nerek lub palisz papierosy, dawki NLPZ powinny być szczególnie ostrożnie dopasowane, a przyjmowanie dwóch różnych preparatów jednocześnie (np. tabletki i żelu) trzeba uzgodnić z lekarzem, by nie przekroczyć bezpiecznego poziomu.

Kortykosteroidy w chorobie zwyrodnieniowej stawów

Kortykosteroidy — czyli silne leki przeciwzapalne z „rodziny sterydów” — traktujemy w chorobie zwyrodnieniowej stawów jak gaśnicę: sięgamy po nie wtedy, gdy w stawie wybuchnie gwałtowne zapalenie z dużym wysiękiem i bólem uniemożliwiającym chodzenie.

Najczęściej lekarz wstrzykuje bezpośrednio do chorego stawu 40 mg triamcynolonu. Zabieg trwa kilka minut (zwykle pod kontrolą USG, by trafić dokładnie w miejsce zapalenia) i już w ciągu dwóch dób potrafi przynieść wyraźną ulgę, pozwalając normalnie stanąć na nogach. Efekt utrzymuje się zwykle 4–6 tygodni, ale żeby nie osłabiać chrząstki i nie zwiększać ryzyka infekcji, takich iniekcji nie robi się więcej niż trzy razy w roku na jeden staw.

Jeśli problem dotyczy wielu stawów jednocześnie, czasem podaje się krótki (do 14 dni) kurs tabletek z prednizonem 15–20 mg dziennie, jednak wtedy kontrola działań niepożądanych jest jeszcze ważniejsza: sterydy mogą podnieść poziom cukru we krwi, zwiększyć apetyt, nasilić zatrzymywanie soli i wody, a przy dłuższym stosowaniu — osłabić kości. Dlatego zawsze zaleca się dodatkową suplementację wapnia i witaminy D₃, regularne pomiary glikemii (szczególnie u osób z cukrzycą lub stanem przedcukrzycowym) oraz konsultację z fizjoterapeutą, który pomoże wrócić do bezpiecznej aktywności, gdy tylko ból zelżeje. W praktyce dobrze dobrany steryd — użyty rzadko i w odpowiedniej dawce — jest cennym narzędziem, które „kupuje czas” na rehabilitację, redukcję masy ciała i wdrożenie innych, łagodniejszych leków poprawiających komfort życia.

Leki przeciwbólowe opioidowe stosowane w artrozie

Opioidy – takie jak tramadol czy połączenie oksykodonu z naloksonem – to leki „rezerwowe”, po które sięgamy dopiero wtedy, gdy paracetamol, niesteroidowe przeciwzapalne i leki miejscowe nie dają już wystarczającej ulgi.

Tramadol (50–100 mg co sześć godzin) zalicza się do tzw. słabych opioidów: działa podwójnie – pobudza receptory bólowe μ, a jednocześnie hamuje wychwyt noradrenaliny i serotoniny, dlatego podczas leczenia można odczuć poprawę nastroju, ale też zawroty głowy czy nudności. Przy dłuższym stosowaniu kluczowe jest picie odpowiedniej ilości wody, powolne wstawanie z łóżka (by uniknąć zasłabnięcia) oraz unikanie alkoholu i leków, które również podnoszą poziom serotoniny (niektóre antydepresanty), bo grozi to tzw. zespołem serotoninowym.

Kiedy ból staje się naprawdę uporczywy, lekarz może zaproponować oksykodon w kapsułce o przedłużonym uwalnianiu, często łączony z naloksonem. Dodatek naloksonu zmniejsza problem zaparć – najczęstszej i najbardziej dokuczliwej dolegliwości przy silnych opioidach – ale nie zwalnia z obowiązku regularnego wypróżniania i diety bogatej w błonnik. Zanim jednak recepta trafi w Twoje ręce, specjalista wypełni z Tobą krótki kwestionariusz ORT (Opioid Risk Tool), oceniący ryzyko uzależnienia, a także podpisze „kontrakt terapeutyczny”, czyli prostą umowę określającą zasady bezpiecznego stosowania leku i częstotliwość wizyt kontrolnych (zwykle co cztery tygodnie). To ważne, bo organizm przyzwyczaja się do opioidu, a dawkę należy zwiększać ostrożnie – albo, gdy ból słabnie, redukować powoli (o około 10 % tygodniowo), aby uniknąć objawów odstawiennych. Pamiętaj też, że opioidy spowalniają reakcje i mogą nasilać senność, dlatego w czasie terapii trzeba rozważyć ograniczenie prowadzenia samochodu, szczególnie w pierwszych dniach przyjmowania lub po zmianie dawki.

Leki modyfikujące przebieg choroby w zwyrodnieniu stawów

Choć dzisiejsze leczenie artrozy skupia się głównie na łagodzeniu bólu, uczeni od lat próbują opracować leki, które realnie zahamują niszczenie chrząstki – nazywamy je DMOADs (ang. disease-modifying osteoarthritis drugs). W ostatnim dziesięcioleciu przebadano już 11 takich kandydatów, a cztery są szczególnie obiecujące.

Sprifermin to laboratoryjny odpowiednik czynnika wzrostu FGF-18; wstrzykiwany do kolana raz na pół roku pobudza chondrocyty, by odtwarzały macierz chrząstki. W badaniu FORWARD u części pacjentów grubość chrząstki wzrosła o kilka procent, choć poprawa bólu była umiarkowana.

Z kolei lorecivivint (SM04690) blokuje szlak Wnt, który przyspiesza niszczenie tkanki; seria trzech iniekcji dała w testach mniejszą utratę chrząstki i lepszy wynik w skali WOMAC nawet po dwóch latach.

Jeszcze inną strategię przyjmuje UBX0101 – tzw. senolityk, który „sprząta” stare, zapalne komórki z jamy stawowej, dzięki czemu spada stężenie cytokin pogarszających stan chrząstki.

Ostatni z kandydatów, lutikizumab, to przeciwciało neutralizujące interleukinę-1 α/β – ważny „włącznik” stanu zapalnego. Choć żaden z tych preparatów nie trafił jeszcze do apteki, wyniki pokazują, że przyszłość terapii może polegać na łączeniu klasycznych leków przeciwbólowych z biologicznymi „naprawiaczami” stawu.

Na razie jedynymi środkami o działaniu modyfikującym przebieg choroby, które są już dostępne, pozostają tzw. SYSADOA (symptomatic slow-acting drugs for osteoarthritis) – głównie diaceryna i ekstrakt z awokado i soi (Piaskledyna). Działają powoli: pierwsze efekty czuć po 8–12 tygodniach, ale mają korzystny profil bezpieczeństwa i można je łączyć z innymi lekami. Warto więc myśleć o nich jak o „nawozie” dla stawu: nie uśmierzą bólu natychmiast, lecz przy regularnym stosowaniu mogą wzmocnić chrząstkę i zmniejszyć potrzebę silniejszych leków w przyszłości.

Jaki lek na stawy jest najbardziej skuteczny?

Nie ma jednego „cudownego leku” na stawy, bo każdy z nas ma inną lokalizację zmian, odmienny poziom bólu i różne choroby towarzyszące. Badacze przeanalizowali wyniki aż 74 dobrze zaprojektowanych badań klinicznych i wyszło im, że jeśli zależy nam na szybkim złagodzeniu bólu w ciągu pierwszych dni, najlepiej sprawdza się zastrzyk steroidu bezpośrednio do stawu – ulgę można poczuć nawet po 48 godzinach.

Gdy patrzymy na kilka tygodni, świetnie działa duet: lek z grupy selektywnych COX-2 (np. celekoksyb) plus zwykły paracetamol – oba uderzają w różne mechanizmy bólu, dlatego wzajemnie się uzupełniają.

Natomiast w perspektywie roku i dłużej najwięcej zyskujemy, łącząc regularne ćwiczenia oporowe (proste treningi z taśmą lub ciężarem własnego ciała, które wzmacniają mięśnie wokół stawu) z serią zastrzyków kwasu hialuronowego, który działa jak „smar” poprawiający poślizg w stawie.

W praktyce lekarz zwykle układa plan leczenia z kilku elementów: leków doustnych na co dzień, maści lub plastrów na gorsze chwile, ewentualnie iniekcji sterydu przy dużym zapaleniu i programu fizjoterapii dobranego do Twojego wieku, wagi i ogólnej kondycji. Dzięki takiej „układance” większość pacjentów może dłużej cieszyć się spacerami, jazdą na rowerze czy pracą w ogrodzie, a operacja wymiany stawu przesuwa się w czasie o kolejne lata. Kluczowe jest więc nie tylko samo lekarstwo, lecz cała strategia leczenia – szyta na miarę i regularnie aktualizowana, gdy Twoje potrzeby się zmieniają.

O czym warto pamiętać przy stosowaniu leków na stawy?

Przyjmując leki na stawy, warto myśleć o nich jak o narzędziach w skrzynce – każde ma swoje zastosowanie, ale tylko użyte z głową naprawdę pomaga. Najważniejsza zasada to „najniższa skuteczna dawka”: jeśli ból się uspokoił, nie zwiększaj porcji „na zapas”, a w razie nasilenia objawów skonsultuj z lekarzem, czy wystarczy chwilowo podnieść dawkę, czy sięgnąć po inną formę, np. żel zamiast tabletki.

Nigdy nie łącz dwóch niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) naraz – podwajają one ryzyko podrażnienia żołądka i uszkodzenia nerek; gdy jeden preparat nie działa, zmień go lub drogę podania. Pamiętaj też o interakcjach: zestaw „NLPZ + leki moczopędne + ACE-I” (popularny w nadciśnieniu) podnosi ryzyko tzw. nefropatii analgetycznej czyli uszkodzenia nerek , dlatego raz na pół roku zrób morfologię, kreatyninę oraz próby wątrobowe (ALT/AST).

Regularna aktywność – minimum 150 minut ruchu tygodniowo – i zrzucenie choć 5 % masy ciała może zmniejszyć zapotrzebowanie na środki przeciwbólowe aż o jedną czwartą, więc dbaj o dietę i ćwiczenia tak samo jak o apteczkę.

Jeśli masz trudności z wizytą stacjonarną, e-konsultacja w Dimedic pozwoli szybko skorygować dawkowanie, wystawić e-receptę i dodać osłonę na żołądek, dzięki czemu terapia pozostanie skuteczna, ale bezpieczna.

Zwracaj uwagę na sygnały alarmowe: smoliste lub krwiste stolce, kołatanie serca, silne zawroty głowy to powód, by przerwać lek i pilnie skontaktować się z lekarzem. Pamiętaj też o różnicach między klasami preparatów: zwykły ibuprofen działa 4–6 godzin i jest dostępny bez recepty, selektywny celekoksyb chroni żołądek, lecz może podnosić ciśnienie, a zastrzyk sterydu (triamcynolon) przynosi ulgę nawet na 6 tygodni, choć nie wolno go powtarzać częściej niż trzy razy w roku. Dzięki takiemu rozsądnemu podejściu leki pozostają sprzymierzeńcem, a nie źródłem nowych kłopotów.

Umów e-konsultację w Dimedic już dziś i uzyskaj spersonalizowany plan leczenia, dietoterapię oraz zestaw ćwiczeń dobrany do Twoich potrzeb.

Pamiętaj: nawet najskuteczniejsze leki na zwyrodnienie stawów nie zadziałają w pełni, jeśli przyjmujesz je nieregularnie.