Cykl miesiączkowy (menstruacyjny): wszystko, co powinnaś wiedzieć

Dodano: 21-03-2019 | Aktualizacja: 16-04-2021
Autor: Marta Chruścińska / artykuł konsultowany z dr Justyną Milewską
Chcesz opóźnić miesiączkę? Skorzystaj z porady online chevron-right.svg

Jakie są fazy cyklu menstruacyjnego?

Kiedy przypadają dni płodne, a kiedy bezpłodne?

Ile trwa cykl miesiączkowy?

Odpowiedzi na te pytania to wiedza, którą musi mieć każda kobieta, począwszy od pierwszej miesiączki aż do okresu przekwitania (menopauzy).

Taka wiedza nie tylko pozwoli Ci łatwiej zaplanować ciążę, ale przede wszystkim dokładnie obserwować swój organizm.

Jest to niezwykle ważne, aby być czujnym na nawet najmniejsze zmiany w cyklu, które mogą świadczyć, np. o problemach z układem hormonalnym.

Zmian w ciele kobiety podczas miesiąca jest naprawdę wiele, ale czy wiesz, że w tym czasie w Twoim organizmie dochodzi aż do czterech różnych procesów?

Ten tekst napisałam po to, żebyś mogła je lepiej zrozumieć.


Spis treści
Cykl menstruacyjny, czyli miesiączkowy: czym jest i z czego się składa
Faza pierwsza cyklu miesięcznego: menstruacja
Druga faza cyklu, czyli faza folikularna
Trzecia faza cyklu miesięcznego kobiety, czyli faza owulacyjna (tzw. środek cyklu)
Czwarta faza miesięcznego cyklu kobiety, czyli faza lutealna
Jak hormony wpływają na cykl miesiączkowy?
Czy kobieta jest płodna przez cały cykl miesięczny?
Endometrium w poszczególnych fazach cyklu miesięcznego
Zaburzenia w cyklu miesięcznym, czyli…
Bolesne miesiączki: co może być przyczyną?
Jak obliczyć cykl miesięczny kobiety?

 

Cykl menstruacyjny, czyli miesiączkowy: czym jest i z czego się składa

Cykl miesiączkowy, jak sama nazwa sugeruje, składa się z czterech faz w miesiącu, w trakcie których Twój organizm przygotowuje się do zapłodnienia dojrzałej komórki jajowej i utrzymania ciąży.

Powtarzający się według podobnego schematu cykl menstruacyjny oznacza, że Twój układ hormonalny i rozrodczy funkcjonuje prawidłowo.

Sama długość cyklu menstruacyjnego liczy się od pierwszego dnia krwawienia do ostatniego dnia przed następną miesiączką. 

Cykl miesiączkowy składa się z następujących faz:

 

Każda z nich przygotowuje Twoje ciało na inny etap.

Jakich kobiet to dotyczy?

Tak naprawdę dotyczy to kobiet począwszy od pierwszej miesiączki aż do procesu przekwitania, czyli menopauzy.

Przyjmuje się, że w Polsce pierwsza miesiączka przypada średnio około 12-13 roku życia.

Menopauza z kolei przypada u Polek średnio między 45-55 rokiem życia.

Długość cyklu miesiączkowego, jak i to, kiedy pojawi się pokwitanie oraz przekwitanie, zależy od wielu czynników, w tym między innymi uwarunkowań genetycznych, czynników środowiskowych, stanu zdrowia oraz miejsca zamieszkiwania.

Jeśli np. Twoja mama weszła w okres menopauzy około 50 roku życia, dosyć prawdopodobne jest to, że u Ciebie będzie podobnie.

Warto wiedzieć, w jakim okresie zaczęły przekwitać kobiety w Twojej rodzinie, jednak oczywiście biorąc pod uwagę te dane musisz spojrzeć również na swój tryb życia.

 

Faza pierwsza cyklu miesięcznego: menstruacja

U dorosłej kobiety miesiączka trwa zazwyczaj od 3 do 5 dni.

Nie przejmuj się jednak, jeśli u Ciebie jest to więcej lub mniej dni, to uśredniony czas, podczas którego kobieta przechodzi okres.

Może być również tak, że u Ciebie co miesiąc występuje 2-dniowe krwawienie, lub przeciwnie – krwawisz przez tydzień.

Jeśli taka sytuacja ma miejsce dłuższy czas i Twój lekarz nie widzi w tym nic niepokojącego – Ty również nie powinnaś.

Nie zmienia to jednak faktu, że powinnaś obserwować swoje ciało i zwracać uwagę na zmianę długości trwania okresu, ponieważ może to sugerować zmiany w funkcjonowaniu Twojej gospodarki hormonalnej.

Ale czym ta menstruacja właściwie jest?

Do okresu i krwawienia dochodzi wtedy, kiedy błona śluzowa (endometrium) Twojej macicy się złuszcza.

Choć może wydawać się tej krwi naprawdę dużo, to prawidłowa utrata krwi w czasie miesiączki wynosi od 20 do 100 ml, a średnio to około 50 ml.

Podczas menstruacji możesz odczuwać także dużo różnych, innych objawów (poza krwawieniem).

Jakich?

Na przykład bóle brzucha czy pleców.

Do tego wszystkiego dosyć często dochodzą wahania nastroju czy zachcianki, np. na niezdrowe jedzenie.

Co ciekawe, wiele kobiet podczas okresu ma np. zwiększone libido.

Ma to swoje uzasadnienie w tym, że zwiększone przekrwienie Twoich narządów płciowych powoduje, że możesz intensywniej reagować na bodźce seksualne w tym stanie.

Choć oczywiście uprawianie seksu w trakcie okresu to bardzo indywidualna sprawa, to jednak jeśli dla Ciebie i Twojego partnera jest to ok, to… dlaczego nie?

Pamiętaj, że w tym stanie powinnaś przede wszystkim robić to, na co masz ochotę i unikać tego, z czym nie czujesz się dobrze.

Nie musisz katować się ciężkim treningiem, jeśli nie masz na to siły czy ochoty, za to zawsze możesz pójść na spacer.

Faktycznie w tym czasie kobiety dosyć często mają naprzemienne humory (chociaż najczęściej kojarzone jest to z PMS-em), ale pamiętaj, że za chwilę to wróci do normy.

Czy możesz zajść w ciążę podczas okresu?

Teoretycznie jest na to szansa, jednak praktycznie dzieje się to niezwykle rzadko, zazwyczaj wtedy, kiedy cykle miesiączkowe są bardzo nieregularne lub też bardzo krótkie.

Pod koniec okresu następuje u kobiety faza niepłodności przedowulacyjnej, którą nazywa się dniami niepłodnymi względnymi.

Dlaczego?

W tym czasie szyjka macicy jest ściśle zamknięta, a w kolejnych dniach pojawia się śluz, który jest lepki i gęsty, ale jednocześnie jest go stosunkowo mało, żeby zagnieździły się w nim plemniki.

Bo musisz wiedzieć, że śluz, który pojawia się w Twojej macicy, nie jest przypadkowy.

To właśnie jego konsystencja pomaga utrzymać plemniki przy życiu, żeby dotarły do komórki jajowej.

Podczas miesiączki możesz też mieć niższą temperaturę ciała – około 36 stopni – co według nauki wskazuje właśnie na dni niepłodne.

Wtedy, kiedy temperatura Twojego ciała zaczyna wzrastać (do około 37 stopni Celsjusza), mówi się, że Twoje ciało jest zdolne do zapłodnienia.

 

Druga faza cyklu, czyli faza folikularna

Druga faza cyklu to tzw. faza pęcherzykowa lub faza proliferacyjna czy faza folikularna – nazw jest naprawdę sporo.

W miarę uregulowanych cyklach trwa ona około 9-11 dni.

W tym czasie endometrium (które złuszczyło się podczas okresu) odbudowuje się i przygotowuje na przyjęcie zapłodnionej komórki jajowej.

Jednocześnie w jajniku pod wpływem hormonu folikulotropowego (FSH) dochodzi do wzrostu pęcherzyków Graffa oraz wydzielania estrogenu.

Dlaczego w jajniku, a nie jajnikach?

Dlatego, że zazwyczaj podczas jednego cyklu bardziej aktywny jest jeden jajnik, a w następnym cyklu większą aktywnością wykaże się ten drugi.

Szyjka macicy w tej fazie stopniowo się rozwiera i rozpoczyna się większa produkcja śluzu szyjkowego, który staje się gęsty i rozciągliwy, stwarzając plemnikom idealne warunki, żeby przeczekały do momentu owulacji.

Plemniki są w stanie przetrwać w Twoim organizmie od 48 do 72 godzin – to naprawdę robi wrażenie.

W drugiej części fazy pęcherzykowej, na 2-3 dni przed owulacją pojawia się duża szansa na zajście w ciążę.

W tym czasie najczęściej dojrzewa tylko jeden z pęcherzyków, który pęka i uwalnia komórkę jajową.

Kiedy jednocześnie dojrzewają dwa lub więcej pęcherzyków, a dojdzie wtedy do zapłodnienia, możesz zajść w ciążę bliźniaczą lub mnogą.

 

Trzecia faza cyklu miesięcznego kobiety, czyli faza owulacyjna (tzw. środek cyklu)

Owulacja to moment, w którym pęcherzyk Graffa pęka pod wpływem nagłego wzrostu hormonu luteinotropowego przysadki mózgowej (LH) i w tym czasie uwalnia komórkę jajową do jajowodu.

Taka komórka jajowa żyje przez około 24 godziny i czeka na zapłodnienie.

Kiedy dokładnie następuje dzień owulacji, zależy od tego, jak długie są Twoje cykle.

Zakładając, że masz książkowy cykl miesięczny, czyli 28 dni, to 14 dnia w Twoim ciele dochodzi do owulacji.

Uśredniając jednak cykle Polek, dzieje się to zazwyczaj na około 10-16 dni przed zakończeniem Twojego cyklu.

Twoje ciało daje Ci sygnały, że wchodzi w proces owulacji – faza owulacyjna charakteryzuje się typowymi objawami, takimi jak:

  • podwyższona temperatura ciała, która może wzrosnąć nawet o pół stopnia;
  • bólem owulacyjnym (kłucie w podbrzuszu, tkliwość piersi, plamienie, wzrost libido);
  • występowaniem przejrzystego, rozciągliwego i śliskiego śluzu, który przypomina białko jajka kurzego;
  • wilgotnością i śliskością w okolicach intymnych.

 

Żeby wyliczyć dni płodne, trzeba bardzo dobrze znać swój organizm i obserwować go regularnie przez dłuższy czas.

Istnieją metody antykoncepcji naturalnej, które kobiety stosują w celu wyliczenia właśnie dni płodnych.

Codziennie trzeba mierzyć i zapisywać temperaturę (w jamie ustnej lub pod pachą, pochwie i odbytnicy), obserwować śluz oraz wysokości rozwarcia szyjki macicy.

Oczywiście warto, żebyś miała na uwadze, że wyniki mogą ulec zachwianiu, gdy np. przeszłaś infekcję, przyjmujesz leki, zmieniłaś ostatnio miejsce pobytu lub piłaś alkohol.

Każda z tych rzeczy, na czele dodając duży stres, może wpłynąć na Twój cykl miesięczny, a co za tym idzie – także przesunąć dni płodne.

 

Czwarta faza miesięcznego cyklu kobiety, czyli faza lutealna

Kiedy zakończy się faza owulacji w Twoim organizmie, to pęknięty pęcherzyk Graffa przekształca się w tzw. ciałko żółte.

Faza ciałka żółtego trwa standardowo 13-15 dni.

Jeśli nie doszło do zapłodnienia podczas owulacji, to po tym czasie ciałko żółte zanika.

Zanim jednak to się stanie, komórki ciałka żółtego produkują progesteron, który umożliwia rozrost śluzówki macicy. 

To właśnie progesteron odpowiada za utrzymanie ciąży, a więc jest to niezwykle ważny hormon w tej fazie cyklu.

W czwartej fazie dochodzi także do wielu zmian w Twoim ciele, przygotowujących organizm do przyjęcia potencjalnej zapłodnionej komórki jajowej i rozwoju ciąży.

Dzieje się to nie tylko w macicy, ale także w gruczołach piersiowych i pochwie.

Jeśli jednak nie dojdzie do zapłodnienia, to ciałko żółte zanika, poziom progesteronu spada i zaczyna się kolejny cykl miesiączkowy.

U niektórych kobiet ciałko żółte nie produkuje odpowiedniej ilości progesteronu i dochodzi do tzw. niedomogi lutealnej

Wahania progesteronu bądź też nieodpowiedni poziom tego hormonu może prowadzić do trudności z zajściem lub utrzymaniem ciąży.

Co może na to wskazywać?

Najczęściej występuje to u kobiet, które zmagają się z niepłodnością, plamieniami przedmiesiączkowymi, poronieniami, miały przedwczesne porody, zdiagnozowano u nich zespół policystycznych jajników lub hiperprolaktynemię.

Problem ten dotyczy najczęściej kobiet po 30. roku życia – jeśli jesteś w tej sytuacji, pamiętaj, że jest na to rada.

Jeśli starasz się o dziecko, to Twój lekarz pewnie zaleci Ci stosowanie odpowiednich dawek progesteronu, aby zapobiec ewentualnym poronieniom, bądź też aby wyrównać poziom progesteronu umożliwiający zajście w ciążę.

 

Jak hormony wpływają na cykl miesiączkowy?

Interakcje hormonalne, które zachodzą w Twoim organizmie i kontrolują Twój cykl miesiączkowy wyglądają następująco:

  • podwzgórze (część mózgu, która koordynuje działania hormonów) uwolnienia hormon uwalniający gonadotropinę;
  • hormon uwalniający gonadotropinę z kolei stymuluje przysadkę mózgową do produkcji dwóch hormonów: luteinizującego i folikulotropowego;
  • hormon luteinizujący i hormon folikulotropowy stymulują jajniki;
  • w jajniku produkowane są żeńskie hormony: estrogen i progesteron, które ostatecznie kontrolują miesiączkę.

 

Czy kobieta jest płodna przez cały cykl miesięczny?

Kobieta nie jest płodna przez cały czas cyklu miesiączkowego.

A jak to wygląda w miesiącu?

Cykl miesiączkowy pod kątem płodności kobiety można podzielić na trzy etapy:

  • niepłodność względna, która występuje przed owulacją;
  • płodność – choć sama owulacja trwa zaledwie 1 dzień, to ważna jest także długość życia komórki jajowej oraz plemników w drogach rodnych kobiety, dlatego możesz zajść w ciążę przez 6-9 dni w ciągu miesiąca;
  • niepłodność poowulacyjna – trwa do pierwszego dnia miesiączki, to czas, kiedy zajście w ciąże jest teoretycznie niemożliwe.

 

Najlepszy moment na zajście w ciążę to trzecia faza, czyli owulacja.

Jajeczkowanie w regularnym cyklu, w zależności od jego długości przypada na inne dni, np.:

●      cykl 26-dniowy – dni płodne od 6 do 15 dnia cyklu miesięcznego;

●      cykl 28-dniowy – dni płodne od 10 do 19 cyklu miesięcznego;

●      cykl 29-dniowy – dni płodne od 9 do 18 dnia cyklu miesięcznego;

●      cykl 30-dniowy – dni płodne od 10 do 19 dnia cyklu miesięcznego;

●      cykl 31-dniowy – dni płodne od 11 do 20 dnia cyklu miesięcznego.

 

Endometrium w poszczególnych fazach cyklu miesięcznego

Grubość endometrium, czyli błony śluzowej macicy zmienia się podczas cyklu miesięcznego kobiety, pod wpływem działania hormonów – estrogenu i progesteronu.

Błona śluzowa macicy rozrasta się, gdy dochodzi do dojrzewania pęcherzyków Graafa, a endometrium przygotowuje się wtedy do zagnieżdżenia zapłodnionej komórki jajowej.

Jeżeli nie dojdzie do zapłodnienia w drugiej fazie cyklu menstruacyjnego, to progesteron hamuje dalszy rozrost błony śluzowej i doprowadza do jej złuszczenia w trakcie krwawienie miesiączkowego.

Przyjmuje się, że u zdrowej kobiety, w różnych fazach jej życia, endometrium powinno mieć grubość:

  • od 0,3 do 0,5 mm – u dziewcząt przed okresem dojrzewania;
  • od 7 do 9 mm – u kobiet miesiączkujących w okresie okołoowulacyjnym;
  • do 15 mm – u kobiet w drugiej fazie cyklu;
  • od 5 do 8 mm - u kobiet okresie pomenopauzalnym, gdy stosują hormonalna terapię zastępczą.

Prawidłowy przyrost endometrium w fazach cyklu kobiety jest naprawdę ważny.

Niestety każdy nadmierny rozrost endometrium (tzw. endometrioza) jest wskazaniem do interwencji medycznej.

Wiele kobiet zmagających się z endometriozą cierpi z powodu różnych dolegliwości nie tylko podczas okresu (który w tym stanie może przedłużać się nawet do parunastu dni), ale także innych faz cyklu.

Mogą mieć one także trudności z zajściem w ciążę.

Niestety nie są znane do tej pory przyczyny nadmiernego przyrostu endometrium.

 

Zaburzenia w cyklu miesięcznym, czyli…

Problemy związane z prawidłowym funkcjonowaniem Twojego cyklu miesięcznego można nazwać ogólnie – zaburzeniami cyklu.

Mogą być powiązane ze złym funkcjonowaniem gospodarki hormonalnej, a także zmianami chorobowymi, które mogą zachodzić w Twoim ciele.

Na przykład nieprawidłowy wynik hormonu prolaktyny (która m.in. pobudza wzrost gruczołów sutkowych podczas ciąży i wywołuje laktację) może być spowodowany gruczolakiem przysadki mózgowej, która z kolei wpływa na cały proces hormonalny cyklu.

Takie zaburzenia oraz objawy, które dają (np. spóźniająca się parę tygodni miesiączkę) mogą zakłócać nie tylko codzienne życie, ale także powodować problemy z zajściem w ciążę. 

Zaburzenia miesiączkowania to m.in.:

  • obfite krwawienie miesiączkowe (które się nasiliły);
  • brak krwawienia miesiączkowego;
  • bolesne miesiączkowanie;
  • przedwczesna menopauza (pierwotna niewydolność jajników);
  • zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS).

 

Niektóre zaburzenia są  związane z narządami rozrodczymi, jak np. zespół policystycznych jajników (PCOS).

Jest to zespół objawów, przy których występuje np. trądzik, nadwaga/otyłość, nadmiernie owłosienie ciała (hirsutyzm) a także zaburzenia miesiączkowania.

Jest to związane z występującymi na jajnikach licznymi pęcherzykami, które blokują prawidłową pracę jajników.

Pamiętaj, że każde odstępstwo od normy, którą od miesięcy czy lat (w zależności ile już miesiączkujesz) obserwujesz w swoim organizmie, powinno być dla Ciebie sygnałem do wizyty u lekarza ginekologa.

Jeśli okres masz od paru lat, a dopiero od 2-4 miesięcy coś się dzieje – zgłoś się do ginekologa.

Powinny Cię zaniepokoić nawet pozornie nieistotne kwestie, np. krótsze miesiączki, czy plamienie śródcykliczne.

Lepiej skonsultować się ze specjalistą, wykonać badania (cytologię i USG dopochwowe), aby upewnić się, że nie dzieje się nic poważniejszego.

 

Bolesne miesiączki: co może być przyczyną?

Być kobietą, być kobietą… to niestety nie tylko przywileje, ale także naprawdę ciężkie dni.

Wiele z kobiet niestety ma naprawdę bolesne miesiączkowanie, jeśli nawet nie co miesiąc, to parę razy w roku.

Objawia się to silnymi i częstymi skurczami menstruacyjnymi oraz bólem typowo miesiączkowym.

Co może być przyczyną?

To zależy.

Tak naprawdę trzeba stwierdzić, czy przyczyna jest pierwotna (masz tak od pierwszej miesiączki), czy nabyta.

Bolesne miesiączki mogą być spowodowane, np. tyłozgięciem szyjki macicy, endometriozą czy mięśniakami macicy.

Inne możliwe przyczyny mogą obejmować:

  • chorobę zapalną miednicy mniejszej;
  • infekcję, guzy lub polipy w jamie miednicy.

 

Ważne, aby zwrócić na to uwagę od początku.

To znaczy, że jeśli pierwsze trzy okresy są dla dziewczyny naprawdę bolesne, to lepiej skontrolować to u ginekologa.

Oczywiście u każdej z kobiet mogą występować bolesne miesiączki, a objawy, których można się wtedy spodziewać, to:

  • skurcze i ból w podbrzuszu;
  • ból kręgosłupa lub ból promieniujący w dół nóg;
  • ból zlokalizowany w lędźwiach;
  • nudności i wymioty;
  • biegunka;
  • ogólne zmęczenie i osłabienie;
  • bóle głowy i migreny.

 

Jak obliczyć cykl miesięczny kobiety?

W wyznaczaniu dni płodnych przy regularnych cyklach pomoże Ci kalkulator dni płodnych.

W kalkulator wystarczy wpisać datę swojej ostatniej miesiączki, średni czas trwania menstruacji i długość cyklu miesiączkowego.

W tej kwestii nieocenione w dzisiejszych czasach są jednak nowe technologie, czyli…

Sprzęt oraz wskaźniki, które ułatwiają dokonywanie codziennych pomiarów i szacowanie dni płodnych kobiety.

Najłatwiejsze w dostępie (i z reguły darmowe) są obecnie aplikacje na telefon.

Możesz w nich zaznaczać kiedy dostałaś okres, a także ile trwał, oraz czy miałaś jakieś dodatkowe dolegliwości, np. nudności, gorączkę, a może ból piersi.

Na podstawie Twoich zapisków aplikacja wylicza kiedy możesz spodziewać się następnej menstruacji, a także kiedy prawdopodobnie wystąpią u Ciebie dni płodne.

Wszystkie elektroniczne urządzenia dostępne na rynku (np. elektroniczne kalendarze czy kieszonkowe mikroskopy) działają podobnie jak aplikacje na telefon.

Im dłużej stosujesz daną metodę – tym bardziej efektywniej może ona mierzyć Twój cykl miesięczny.

W aptece znajdziesz także paski owulacyjne, które po zanurzeniu w moczu w odpowiedniej fazie cyklu są w stanie okazać, że masz obecnie dni płodne.

Chodzi tutaj o stężenie hormonu luteinizującego w moczu, którego ilość zwiększa się w okresie, kiedy może dojść do zapłodnienia.

Za takie opakowanie pasków owulacyjnych możesz zapłacić od 8 do 30 zł.



Treści z działu "Wiedza o zdrowiu" z serwisu dimedic.eu mają charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie mogą zastąpić kontaktu z lekarzem lub innym specjalistą. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie porad i informacji zawartych w serwisie bez konsultacji ze specjalistą.