Selen a tarczyca: czy warto suplementować?

Problemy z tarczycą, ciągłe zmęczenie i trudności z redukcją masy ciała często skłaniają nas do szukania wsparcia w aptecznej alejce. Wśród wielu suplementów jeden budzi szczególne emocje: selen. Ten niepozorny pierwiastek śladowy pełni funkcję „strażnika” tarczycy, ale granica między dawką pomocną a toksyczną jest wyjątkowo cienka. Sprawdź, dlaczego selen jest kluczowy dla Twoich hormonów i czy faktycznie potrzebujesz go w formie tabletki.

 

💡 Pigułka wiedzy: Selen a tarczyca w skrócie

Jeśli nie masz czasu na czytanie całego artykułu, zapamiętaj te 5 kluczowych faktów:

• 🦋 Tarczyca to „fanatyk” selenu – to gruczoł o najwyższym stężeniu tego pierwiastka w całym ludzkim ciele. Bez niego produkcja i aktywacja hormonów po prostu staje w miejscu.
• ⚙️ Aktywator metabolizmu – selen buduje enzymy (dejodynazy), które zmieniają „uśpiony” hormon T4 w aktywny hormon T3. Jeśli masz niskie FT3 przy dobrym TSH, przyczyną może być właśnie brak selenu.
• 🛡️ Tarcza w Hashimoto – odpowiednia podaż selenu (zazwyczaj 200 µg) może obniżyć poziom przeciwciał anty-TPO nawet o 30–40% w ciągu kilku miesięcy, wyciszając stan zapalny.
• ⚠️ Uważaj na „bezpieczną dawkę” – granica między dawką leczniczą a toksyczną jest bardzo wąska. Nadmiar (selenoza) objawia się wypadaniem włosów, łamliwością paznokci i specyficznym zapachem z ust.
• 🧪 Zasada „Najpierw badanie” – ze względu na ryzyko przedawkowania, suplementację warto zacząć dopiero po sprawdzeniu poziomu selenu we krwi. W Polsce gleby są ubogie w ten pierwiastek, ale suplementacja „w ciemno” to ryzyko.

🌰 Złota rada: Jeśli wybierasz orzechy brazylijskie jako naturalne źródło, jedz maksymalnie 1–2 sztuki dziennie. To w zupełności wystarczy, by wesprzeć tarczycę i uniknąć toksyczności.

 

Dlaczego selen jest ważny dla tarczycy?

Tarczyca to organ o najwyższym stężeniu selenu w całym ludzkim organizmie. Bez jego obecności procesy metaboliczne zachodzące w tym gruczole zostałyby sparaliżowane.

• Selen to pierwiastek niezbędny do prawidłowej pracy enzymów tarczycowych (tzw. selenoprotein), które warunkują homeostazę hormonalną.
• Uczestniczy w konwersji T4 do T3, czyli przemianie nieaktywnego tyroksyny w aktywny metabolicznie hormon.
• Działa antyoksydacyjnie i chroni komórki tarczycy przed stresem oksydacyjnym, neutralizując nadmiar nadtlenku wodoru powstającego podczas produkcji hormonów.

Zrozumienie roli tego pierwiastka wymaga spojrzenia na szerszy kontekst, jakim jest tarczyca oraz specyficzne hormony tarczycy.

 

Rola selenu w konwersji T4 do T3

Sama produkcja hormonów to dopiero połowa sukcesu. Większość hormonu produkowanego przez tarczycę to T4, który jest formą transportową, niemal nieaktywną biologicznie. Aby organizm mógł z niego korzystać, musi dojść do odszczepienia jednej cząsteczki jodu.

Dejodynazy zależne od selenu

Proces ten nadzorują enzymy zwane dejodynazami (D1, D2 i D3). Są one „selenozależne” – oznacza to, że w ich centrum aktywnym znajduje się selenocysteina. Jeśli brakuje selenu, enzymy te nie działają wydajnie.

Selen a poziom FT3

Niedobór selenu bezpośrednio przekłada się na obniżenie poziomu wolnej trójjodotyroniny (FT3). Pacjenci często skarżą się na objawy niedoczynności tarczycy, mimo że ich poziom TSH jest w normie – to klasyczny sygnał, że konwersja T4 do T3 może być zaburzona.

Selen a rT3

W warunkach deficytu selenu organizm może kierować produkcję w stronę rT3 (rewers T3), który blokuje receptory dla aktywnego hormonu, dodatkowo spowalniając metabolizm. To dlatego tak ważne jest, by wiedzieć, jak czytać wyniki FT3 i FT4.

 

Selen a Hashimoto

W przypadku autoimmunologicznego zapalenia tarczycy, selen budzi największe nadzieje ze względu na swoje właściwości modulujące układ odpornościowy.

Wpływ na poziom anty-TPO

Liczne badania kliniczne sugerują, że odpowiednia podaż selenu może znacząco obniżyć miano przeciwciał anty-TPO. U pacjentów z chorobą Hashimoto suplementacja często skutkuje poprawą obrazu USG tarczycy.

Działanie przeciwzapalne

Selen wchodzi w skład peroksydazy glutationowej. Chroni ona tyreocyty przed uszkodzeniami wywołanymi przez wolne rodniki, co wycisza stan zapalny w gruczole.

Czy suplementacja obniża przeciwciała?

Warto zaznaczyć, że selen nie jest lekiem na Hashimoto, a suplementem wspomagającym. To, czy selen obniży przeciwciała, zależy od wyjściowego poziomu tego pierwiastka w surowicy. Osoby z dużym niedoborem odczują spektakularną poprawę, podczas gdy u osób z optymalnym poziomem, dodatkowa dawka może nie przynieść efektu lub wręcz zaszkodzić. Więcej o markerach dowiesz się z artykułu: Anty-TPO i anty-TG – co oznaczają przeciwciała?.

 

Objawy niedoboru selenu

Jak rozpoznać, że brakuje nam tego pierwiastka? Objawy są często niespecyficzne i pokrywają się z symptomami innych schorzeń.

Zmęczenie

Przewlekłe wyczerpanie wynika bezpośrednio ze spowolnionego metabolizmu komórkowego, za co odpowiada niedoczynność tarczycy.

Zaburzenia konwersji hormonów

Mimo przyjmowania leków (lewotyroksyny), pacjent nadal czuje się źle. W badaniach widać niskie FT3 przy relatywnie wysokim FT4. Warto wtedy sprawdzić TSH, by wykluczyć inne przyczyny.

Osłabiona odporność

Częste infekcje i trudności z gojeniem się stanów zapalnych mogą sugerować, że bariera antyoksydacyjna organizmu jest niewydolna przez brak selenu.

 

Źródła selenu w diecie

Zanim sięgniesz po tabletkę, warto przyjrzeć się talerzowi. Dieta wspierająca pracę tarczycy powinna być bogata w naturalne źródła tego pierwiastka.

• Orzechy brazylijskie: to najbogatsze źródło, ale uwaga – ich zawartość selenu zależy od regionu pochodzenia (najwięcej mają te z Boliwii i Brazylii). Już 1-2 orzechy dziennie mogą pokryć zapotrzebowanie.
• Ryby morskie: tuńczyk, dorsz i łosoś dostarczają nie tylko selenu, ale i cennych kwasów omega-3.
• Jaja: selen znajduje się głównie w żółtku.
• Produkty zbożowe: ich zasobność w selen jest ściśle zależna od jakości gleby, na której rosły. Gleby w Polsce są niestety ubogie w ten pierwiastek.

Produkt	Przybliżona zawartość selenu (µg/100g)
Orzechy brazylijskie	100 - 1900
Tuńczyk (świeży)	60 - 90
Ziarna słonecznika	50 - 70
Jaja (1 sztuka)	15 - 20
Wołowina	20 - 35

 

Czy warto suplementować selen?

Decyzja o suplementacji nie powinna być podejmowana „w ciemno”.

Kiedy rozważyć suplementację?

Suplementacja jest zasadna przy stwierdzonym niedoborze, w przebiegu Hashimoto z wysokim mianem przeciwciał oraz w przypadku problemów z konwersją T4 do T3.

Dawki bezpieczne i potencjalne ryzyko nadmiaru

Bezpieczna dawka dobowa to zazwyczaj 50–200 µg. Należy pamiętać, że nadmiar selenu może być toksyczny (selenoza). Objawia się ona wypadaniem włosów, kruchością paznokci, nudnościami, a nawet zaburzeniami neurologicznymi.

Czy badać poziom selenu?

Zdecydowanie tak. Zanim zaczniesz przyjmować preparaty, sprawdź jego poziom we krwi. Pomocny w tym będzie tekst: Badania tarczycy – jakie wykonać i jak interpretować wyniki?.

Selen organiczny vs. nieorganiczny

• Selen organiczny (np. selenometionina): jest lepiej przyswajalny i dłużej utrzymuje się w organizmie.
• Selen nieorganiczny (np. selenin sodu): szybciej podnosi poziom selenu, ale jest szybciej usuwany. Częściej zalecany przy bardzo dużych niedoborach pod kontrolą lekarza.

 

Selen a inne mikroelementy

Praca tarczycy to sport zespołowy. Selen nie działa w izolacji.

• Selen i jod – równowaga: suplementacja selenem przy dużym niedoborze jodu może być ryzykowna. Zawsze warto dbać o oba pierwiastki równocześnie.
• Selen i ferrytyna: niedobór żelaza upośledza produkcję hormonów, co selen może tylko częściowo kompensować [Dowiedz się więcej w artykule: Ferrytyna a tarczyca: jaki jest związek?]. 
• Selen i witamina A: witamina A wspomaga transport hormonów do komórek. 

 

Podsumowanie – komu suplementacja może pomóc?

Podsumowując, suplementacja selenem nie jest konieczna dla każdego, ale może przynieść wymierne korzyści trzem grupom osób:

• Osobom z chorobą Hashimoto – w celu redukcji stanu zapalnego i przeciwciał.
• Osobom z zaburzoną konwersją hormonów – by wspomóc pracę dejodynaz.
• Osobom z niedoborem potwierdzonym badaniami laboratoryjnymi.

Pamiętaj, że suplementacja powinna być indywidualna i najlepiej skonsultowana z endokrynologiem lub dietetykiem klinicznym.

 

FAQ – Najczęstsze pytania o selen

Czy można przedawkować selen jedząc orzechy brazylijskie?

Tak, regularne spożywanie dużej ilości (powyżej 5-6 sztuk dziennie) orzechów z bardzo bogatych w selen gleb może doprowadzić do nadmiaru.

Ile selenu przy Hashimoto jest bezpieczne?

Zazwyczaj dawka terapeutyczna wynosi 200 µg przez okres 3-6 miesięcy, po czym należy ponownie zbadać poziom pierwiastka we krwi.

Czy brać selen rano czy wieczorem?

Pora dnia nie ma kluczowego znaczenia, ale najlepiej przyjmować go z posiłkiem bogatym w białko, co poprawia wchłanianie form organicznych.

Czy selen pomaga na wypadanie włosów w niedoczynności?

Jeśli wypadanie wynika z niedoboru selenu lub złej konwersji hormonów – tak. Jednak jego nadmiar paradoksalnie może nasilić łysienie.

Czy warto brać selen przy niedoczynności, jeśli nie mam Hashimoto?

Tak, jeśli badania wskazują na słabą konwersję T4 do T3 (niskie FT3).

 

OSTRZEŻENIE: Nigdy nie suplementuj selenu w dawkach powyżej 200 µg na dobę bez kontroli lekarza. Przewlekłe przedawkowanie zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2 oraz niektórych problemów dermatologicznych.

---

Przychodnia online Dimedic - wybierz konsultację:

Lekarz rodzinny

Internista online

Pediatra online

Leki na niedoczynność tarczycy

Recepta online

---

Treści z działu "Wiedza o zdrowiu" z serwisu dimedic.eu mają charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie mogą zastąpić kontaktu z lekarzem lub innym specjalistą. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie porad i informacji zawartych w serwisie bez konsultacji ze specjalistą.