Nadczynność i niedoczynność tarczycy - objawy i różnice

Dodano: 11-12-2019 | Aktualizacja: 31-01-2022
Autor: Piotr Brzózka
capsule E-recepta internal Lek. rodzinny specialist Specjalista

Nadczynność i niedoczynność tarczycy to schorzenia, z jakimi na co dzień spotyka się wielu lekarzy rodzinnych. Jednakże pomimo częstego występowania dolegliwości ze strony tarczycy, objawy nadczynności i niedoczynności bywają przez pacjentów mylone. Jakie są różnice pomiędzy niedoczynnością a nadczynnością tarczycy?

Chora tarczyca: objawy nadczynności i niedoczynności

Choroby tarczycy stanowią poważny problem medyczny. Szacuje się, że na zaburzenia w funkcjonowaniu gruczołu tarczycy cierpi ponad 300 mln ludzi na całym świecie. W Polsce objawy chorobowe związane z tarczycą może odczuwać nawet 20 proc. społeczeństwa, z czego większość stanowią kobiety.

Najczęściej występującym zaburzeniem jest niedoczynność tarczycy (hipotyreoza), czyli stan, w którym tarczyca nie produkuje i nie wydziela odpowiedniej ilości hormonów, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Na hipotyreozę choruje 5-7 proc. kobiet i około 1 proc. mężczyzn.

Obok niedoczynności funkcjonuje pojęcie nadczynności tarczycy (hipertyreozy), czyli stanu odwrotnego, charakteryzującego się nadmierną produkcją hormonów przez ten gruczoł. Mimo, że nadczynność i niedoczynność tarczycy mają odmienne objawy, są często przez pacjentów mylone. Chorym trudno zapamiętać, które schorzenie tarczycy objawia się przyrostem wagi, a które spadkiem. W którym obserwuje się wzmożoną senność, a które cechuje się nerwowością i problemami z zasypianiem.

Różnice między  nadczynnością i niedoczynnością tarczycy

Uściślając, niedoczynność tarczycy jest zespołem objawów, związanym z niedoborem hormonów, które prowadzi do uogólnionego spowolnienia tempa metabolizmu. Do objawów niedoczynności tarczycy zaliczają się:

  • zaparcia,
  • zwiększenie masy ciała niezwiązane ze wzrostem apetytu,
  • wodobrzusze,
  • bradykardia (spowolnienie pracy serca),
  • zmniejszona tolerancja wysiłku,
  • płyn w worku osierdziowym,
  • niedokrwistość,
  • senność,
  • zaburzenia pamięci i koncentracji,
  • spowolnienie ruchów i mowy,
  • osłabienie siły mięśniowej,
  • obfite miesiączki i cykle bezowulacyjne u kobiet,
  • sucha, łuszcząca się skóra,
  • obrzęki tkanki podskórnej i pogrubienie rysów twarzy,
  • suche, łamliwe i nadmiernie wypadające włosy.

Z kolei nadczynność tarczycy charakteryzuje się nadmiarem hormonów tarczycy we krwi, który skutkuje przyspieszonym metabolizmem organizmu. Do podstawowych objawów nadczynności tarczycy zaliczają się:

  • tachykardia (przyspieszenie pracy serca),
  • spadek masy ciała,
  • rozdrażnienie,
  • nerwowość,
  • niepokój,
  • drżenie rąk,
  • biegunki,
  • bezsenność,
  • wytrzeszcz oczu,
  • nadmierna potliwość,
  • skąpe miesiączki,
  • wole (powiększenie tarczycy).

 

Niedoczynność a nadczynność tarczycy – diagnostyka

Trudności pacjentom sprawia nie tylko usystematyzowanie wiedzy na temat objawów nadczynności i niedoczynności, ale także diagnostyka schorzeń tarczycy. O ile wielu chorych wie, że diagnozę stawia się zazwyczaj na postawie wyników badań laboratoryjnych mających na celu oznaczenie stężenia hormonu TSH w surowicy krwi, to w wielu przypadkach problemem jest rozszyfrowanie, czy podwyższone wartości świadczą o nadczynności czy niedoczynności.

TSH to hormon przysadki mózgowej, który pobudza tarczycę do produkcji i wydzielania hormonów. Warto zapamiętać, że poziom TSH wzrasta w warunkach niedoboru hormonów tarczycy i obniża się w sytuacji nadmiaru tych hormonów. Innymi słowy poziom TSH jest wysoki przy niedoczynności tarczycy i niski przy nadczynności.

Sprawa jednak nie jest tak prosta jak mogłoby się wydawać. Jeśli niedoczynność tarczycy jest wynikiem dysfunkcji samego gruczołu tarczowego (niedoczynność pierwotna), to w wynikach badań prawdopodobnie zaobserwujemy wzrost TSH.

Jednak oprócz niedoczynności pierwotnej wyróżnia się także niedoczynność wtórną, będącą wynikiem zaburzeń na osi podwzgórze-przysadka, która nie prowadzi do wzrostu stężenia TSH. Z tego powodu lekarze zlecają pacjentom wykonanie badań dodatkowych na oznaczenie stężenia hormonów tarczycy (fT3, fT4) w surowicy krwi.

 

Jak leczyć nadczynność i niedoczynność tarczycy?

Różnice pomiędzy nadczynnością a niedoczynnością tarczycy widoczne są także w sposobie leczenia tych dolegliwości. Niedoczynność tarczycy leczy się poprzez uzupełnianie niedoboru hormonów.

Pacjenci przyjmują głównie lewotyroksynę. Z kolei nadczynność tarczycy leczy się tyreostatykami, które hamują produkcję hormonów tarczycy (T3 i T4). Wielu lekarzy wprowadza także leczenie uzupełniające z użyciem leków β- adrenolitycznych, glikokortykosteroidów oraz leków uspokajających. Zastosowanie znajdują także bardziej radykalne metody – leczenie chirurgiczne lub terapia jodem promieniotwórczym.

 

Z niedoczynności w nadczynność tarczycy czy odwrotnie?

Pacjenci ze zdiagnozowanymi chorobami tarczycy powinni pozostawać pod opieką endokrynologia i wykonywać okresowo badania kontrolne z uwagi na ryzyko przekształcenia się niedoczynności w nadczynność tarczycy lub odwrotnie.

Warto zapamiętać, że nadmierna podaż jodu lub hormonów tarczycy u pacjentów z hipotyreozą może doprowadzić do hipertyreozy. Z kolei przedawkowanie tyreostatyków, stosowanych w leczeniu nadczynności tarczycy, może skutkować niedoczynnością. Hipotyreoza może być także skutkiem ubocznym leczenia jodem promieniotwórczym.

 

Czytaj też:



Treści z działu "Wiedza o zdrowiu" z serwisu dimedic.eu mają charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie mogą zastąpić kontaktu z lekarzem lub innym specjalistą. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie porad i informacji zawartych w serwisie bez konsultacji ze specjalistą.
 

Bibliografia do artykułu

  • Katarzyna Łącka, Adam Czyżyk, Leczenie niedoczynności tarczycy, Farmacja współczesna 2008; 1: 222-230.
  • Małgorzata Gietka-Czernel, Postępy w laboratoryjnej diagnostyce czynności tarczycy, Borgis - Postępy Nauk Medycznych 2/2008, s. 83-91.
Zobacz więcej
Przedłuż je online! 24/7! Potrzebujesz leków na niedoczynność tarczycy?
Rozpocznij konsultację