Badania hormonalne: kiedy robić i jak wyglądają?


Badania hormonalne pozwalają wykryć nieprawidłowości w wydzielaniu i funkcjonowaniu określonych hormonów. Wykonuje się je w diagnostyce chorób tarczycy, a także szukając przyczyn niepłodności, zaburzeń erekcji, nieprawidłowego miesiączkowania, wypadania włosów, łamania paznokci, czy trądziku. Zobacz, czym są, kiedy należy wykonać i ile kosztują badania hormonalne, a także – czy można je wykonać z refundacją NFZ.

Czym są badania hormonalne?

Układ hormonalny (endokrynny) jest jednym z kluczowych regulatorów zapewniających równowagę organizmu w zmiennych warunkach zewnętrznych oraz wewnętrznych. Układ hormonalny składa się z gruczołów dokrewnych oraz wyspecjalizowanych komórek odpowiedzialnych za wytwarzanie hormonów – związków chemicznych o zróżnicowanych funkcjach.

Wydzielanie poszczególnych hormonów jest ze sobą ściśle powiązane na zasadzie sprzężeń zwrotnych (dodatnich lub ujemnych, czyli wzmacniających albo osłabiających), kontrolę nad całym procesem sprawuje też układ nerwowy. Stosunkowo często jednak dochodzi do zaburzeń w funkcjonowaniu tego skomplikowanego systemu, efektem czego mogą być choroby i dysfunkcje organizmu. W takiej sytuacji niezbędne jest wykonanie badań hormonalnych – testów z krwi mających na celu określenie poziomu danych hormonów. W ten sposób bada się zarówno wydzielanie hormonów, jak i wzajemny ich wpływ na siebie.

Kiedy należy zrobić badania hormonalne?

Badania hormonalne to szerokie pojęcie, pod którym kryje się szereg testów i analiz, wykorzystywanych w profilaktyce, diagnozowaniu i leczeniu rozmaitych schorzeń i zaburzeń. Najczęstsze wskazania do wykonania badań hormonalnych, to między innymi:

Podstawowe badania hormonalne przy chorobach tarczycy

W przypadku podejrzeń nieprawidłowej pracy tarczycy, podstawowe badania hormonalne obejmują analizę poziomu hormonów TSH a także FT4, FT3. Hormon TSH (tyreotropowy) wytwarzany jest przez przysadkę mózgową i w bezpośredni sposób oddziałuje na pracę tarczycy, stymulując wydzielanie jej hormonów: tyroksyny (FT4) oraz trójjodotyroniny (FT3).

Norma dla hormonu TSH mieści się w przedziale 0,27 – 4,20 mU/l, przy czym  dane te mogą różnić się nieznacznie w przypadku poszczególnych laboratoriów. Dlatego interpretując wyniki badania TSH samodzielnie, należy uważnie zapoznać się z zakresem prawidłowych wartości zdefiniowanym przez konkretną jednostkę badawczą. Stężenie poniżej prawidłowego pułapu (< 0,27) świadczyć może o nadczynności tarczycy (w takiej sytuacji dodatkowo wykonuje się test TRH), natomiast powyżej (>4,2) – wskazuje na niedoczynność.

Badania hormonalne na trądzik i wypadanie włosów

Kontrola hormonów TSH, FT3 i FT4 może być niezbędna także w przypadku wystąpienia zmian skórnych (trądzik) oraz w sytuacji, gdy dochodzi do wypadania włosów i ich rozdwajania, osłabienia paznokci, przyrostu masy ciała, obrzęków czy długotrwałego zaparcia.

W każdym z przypadków należy jednak pamiętać, iż patogeneza zjawiska może być złożona. Dla przykładu, trądzik hormonalny może być spowodowany zaburzeniem wydzielania hormonów przysadki mózgowej (TSH) lub tarczycy (FT3, FT4), ale też wielu innych substancji, w tym przede wszystkim hormonów płciowych – męskich i żeńskich (androgenów i estrogenów). Kompleksowa diagnostyka powinna więc obejmować kontrolę licznych parametrów, wśród których wymienić można:

  • TSH - hormon przysadki mózgowej oddziałujący na pracę tarczycy;
  • FT3, FT4 - hormony tarczycy;
  • FSH – folikulotropina, hormon przysadki mózgowej, stymulujący produkcję żeńskich hormonów płciowych (estrogenów);
  • LH – lutropina, hormon przysadki mózgowej, u mężczyzn stymulujący produkcję testosteronu, a u kobiet – estrogenów;
  • Prolaktyna – hormon przysadki mózgowej, hamujący wydzielanie gonadotropin FSH i LH;
  • DHT (dihydrotestosteron), DHEA / DHEAS dehydroepiandrosteron, androstenediol, wolny testosteron - męskie hormony płciowe;
  • 17-OHP  - 17-Hydroksyprogesteron, hormon żeński wytwarzany przez korę nadnerczy.

Badania hormonalne przed ciążą

Zaburzenia gospodarki hormonalnej mogą być przyczyną problemów z zajściem w ciążę. Tak jak w przypadku innych dysfunkcji, także i w tej sytuacji etiologia jest zróżnicowana. Ginekolog lub endokrynolog z dużą dozą prawdopodobieństwa zleci więc badanie hormonalne wielu parametrów. Jednym z nich jest poziom progesteronu, żeńskiego hormonu płciowego przygotowującego macicę na przyjęcie zapłodnionej komórki jajowej, a później pomagającego utrzymać ciążę.

Pamiętać należy, że prawidłowy poziom progesteronu różni się istotnie w określonych fazach cyklu miesięcznego. Przed owulacją, w fazie folikularnej, stężenie progesteronu jest bardzo niskie – prawidłowe wartości nie przekraczają 0,5 – 1 ng/ml. W fazie lutealnej natomiast, czyli po owulacji, norma wynosi 2-28 ng/ml (w ciąży wartości te będą znacznie wyższe, w III trymestrze osiągając nawet 200-300 ng/ml).

Innymi hormonami, które należy zbadać, są estradiol a także gonadotropiny FSH i LH oraz prolaktyna, wpływające na produkcję progesteronu oraz estrogenów. W niektórych przypadkach źródłem problemów może być również nadprodukcja męskich hormonów płciowych – testosteronu i dehydroepiandrosteronu.

Badania hormonalne mężczyzn

Także badania hormonalne mężczyzn są złożonym procesem analitycznym. Najczęstszym wskazaniem (oprócz zaburzeń pracy tarczycy) są zaburzenia erekcji oraz płodności. Podłożem problemów intymnych mężczyzn często jest niski poziom męskich lub wysoki poziom żeńskich hormonów płciowych. Podstawą jest w tym przypadku zadanie poziomu testosteronu, wytwarzanego przez komórki Leydiga w jądrach, kształtującego cechy płciowe i wpływającego na spermatogenezę. Prawidłowa wartość testosteronu powinna się mieścić w przedziale 2-9,5 ng/ml. Badania hormonalne mężczyzn mogą obejmować też inne parametry:

  • prolaktyna (norma dla mężczyzn 1- 20 ng/ml),
  • folikulotropina FSH (1,5 – 12 ng/ml),
  • luteina FH (1-7 ng/ml),
  • progesteron (0,2 – 1,4 ng/ml).

Ile kosztują badania hormonalne?

W przypadku badań hormonalnych, cena dla wielu pacjentów może być czynnikiem odstraszającym i ograniczającym dostępność usługi, jeśli pacjent nie posiada skierowania od lekarza. W sytuacji, gdy zestaw niezbędnych badań obejmuje kilka pozycji, a dodatkowo wykonać należy inne badania krwi, koszt całości może wynieść kilkaset złotych. Ceny w poszczególnych laboratoriach nieznacznie się różnią, jako przykład podajemy wartości z cennika jednej z warszawskich klinik:

  • TSH – 28 zł,
  • Ft3 – 28 zł,
  • FT4 – 28 zł,
  • progesteron – 35 zł,
  • estradiol – 32 zł,
  • 17- OHP– 50 zł,
  • FSH – 35 zł,
  • LH – 35 zł,
  • prolaktyna – 35 zł,
  • testosteron – 33 zł,
  • aldosteron – 56 zł,
  • DHEA – 45 zł.

Czy NFZ refunduje badania hormonalne?

W większości przypadków badania hormonalne może sfinansować NFZ, pod warunkiem, iż pacjent posiada skierowanie, co nie zawsze jest możliwe, biorąc pod uwagę kolejki do poradni specjalistycznych.

Lekarz podstawowej opieki zdrowotnej (pierwszego kontaktu) może wypisać skierowanie jedynie na badania mające związek z podejrzeniem nadczynności lub niedoczynności tarczycy, a więc TSH, Ft3 oraz Ft4. Inne badania hormonalne, takie jak FSH, LH, prolaktyna, testosteron czy estradiol wykonane zostaną za darmo, jeśli zostaną zapisane przez lekarza specjalistę.

Autor: Piotr Brzózka

Czytaj też:

Źródła:

  • T. Bednarczuk: Podstawy endokrynologii, Item Publishing, 2017
  • Hubalewska-Dydejczyk, E.Bandurska-Stankiewicz, E. Bar-Andziak, T. Bednarczuk, M. Buziak-Bereza: Postępowanie w chorobach tarczycy u kobiet w ciąży, Endokrynologia Polska 62 (4)
  • Progesterone Support in Pregnancy - Naprotechnology.com, 2006.
  • Hormon tyreotropowy – encyklopedia PWN

Treści z działu "Wiedza o zdrowiu" z serwisu dimedic.eu mają charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie mogą zastąpić kontaktu z lekarzem lub innym specjalistą. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie porad i informacji zawartych w serwisie bez konsultacji ze specjalistą.
 

Oceń artykuł

(liczba ocen 4)

Dowiedz się więcej na temat zdrowia

Subskrybuj newsletter Dimedic i otrzymuj najciekawsze informacje oraz aktualne oferty.

Administratorem danych osobowych jest Dimedic Ltd. z siedzibą w Newcastle upon Tyne, 104 Close, Quayside, NE1 3RF, United Kingdom, e-mail: office@dimedic.eu. Z Administratorem możesz skontaktować się za pośrednictwem powołanego przez niego inspektora ochrony danych pod adresem: dpo@dimedic.eu. Dane będą przetwarzane w celu wysyłki Newslettera. Przetwarzanie jest niezbędne w celu realizacji umowy o świadczenie usługi. Podanie danych jest warunkiem udzielenia subskrypcji Newslettera, a ich niepodanie uniemożliwi jej udzielenie. Dane będą przechowywane do chwili zakończenia przez użytkownika subskrypcji Newslettera. Każdej osobie przysługuje prawo do żądania dostępu do swoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania oraz ich przenoszenia. Każdej osobie przysługuje prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego oraz cofnięcia zgody w dowolnym momencie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem. Każdej osobie przysługuje prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania jej danych osobowych na podstawie prawnie uzasadnionego interesu administratora, a także sprzeciwu wobec przetwarzania jej danych osobowych na potrzeby marketingu.
Partnerzy i regulatorzy serwisu: