Tabletka dzień po

Konsultacja medyczna:
Tabletka dzień po
+ E-recepta lub recepta papierowa
Wybierz

Konsultacje na wybrany lek

Tabletka „dzień po” czyli antykoncepcja awaryjna (postkoitalna) – jak działa, czy jest bezpieczna i jaka jest jej cena?

Antykoncepcja awaryjna jest jedną z metod zapobiegania nieplanowanej ciąży, jednak nie jest ona metodą ciągłą.

Jak sama nazwa wskazuje – antykoncepcja awaryjna jest awaryjna, czyli należy ją stosować w sytuacji, w której stosowana metoda antykoncepcji zawiodła lub podczas seksu doszło do wytrysku w pochwie lub jej najbliższej okolicy.

Czy to była pęknięta prezerwatywa, przedwczesny wytrysk przy stosowaniu stosunku przerywanego czy niezabezpieczony seks na imprezie: szanse na nieplanowaną ciążę są realne.

Niezależnie od tego, w którym dniu cyklu jesteś, w takich sytuacjach warto rozważyć antykoncepcję awaryjną, nazywaną w Polsce powszechnie tabletką „dzień po”.

Chociaż ta metoda antykoncepcji w Polsce budzi wiele kontrowersji, głównie za sprawą niezrozumienia tego, czym faktycznie jest, to w innych krajach jest powszechnie dostępna w aptekach – bez recepty.

Żeby lepiej zrozumieć dlaczego antykoncepcja awaryjna NIE JEST środkiem wczesnoporonnym, musisz wiedzieć czym faktycznie jest tabletka „dzień po” oraz jak naprawdę działa. 

 

Jak działa tabletka „dzień po” (i dlaczego się tak nazywa)?

Żeby zrozumieć jak działa antykoncepcja awaryjna – musisz wiedzieć kilka rzeczy na początek.

Przede wszystkim – czym jest cykl miesiączkowy, owulacja i w jakim momencie może dojść do zapłodnienia dojrzałej komórki jajowej w układzie rozrodczym kobiety.

Zatem – do zapłodnienia, a w efekcie ciąży, może dojść gdy aktywny plemnik natrafi w drogach rodnych na dojrzałą komórkę jajową.

Szczytowy poziom hormonu luteinizującego (lutropiny, LH) we krwi przypada na dni przed owulacją, czyli momentem pęknięcia pęcherzyka jajnikowego i uwolnienia komórki jajowej do jajowodu.

Jeśli w tych okolicznościach dojrzała komórka jajowa natrafi na sprawny plemnik – dojdzie do zapłodnienia.

Mówi się wtedy o dniach płodnych kobiety – przypadają one na kilka dni przed owulacją oraz na kilka dni po niej.

Oznacza to, że plemniki, które trafią do układu rozrodczego kobiety, mogą żyć w nim kilka dni, przez co mogą zapłodnić dojrzałą komórkę jajową.

Jeśli uprawiałaś niezabezpieczony seks (lub używana metoda zawiodła) i nie planujesz w najbliższym czasie ciąży – możesz potrzebować antykoncepcji awaryjnej.

Więc: jak działa antykoncepcja awaryjna (czyli tabletka „dzień po”)?

Zasada działania antykoncepcji awaryjnej jest prosta – zawarte w niej substancje prowadzą do zablokowania owulacji przez przesunięcie lub zahamowanie wydzielania hormonu luteinizującego.

Oznacza to, że tabletka „dzień po” blokuje owulację, a przez to – zmniejsza drastycznie szanse na zapłodnienie komórki jajowej.

To podstawowe działanie antykoncepcji awaryjnej.

Badania potwierdzają również, że stosowanie antykoncepcji awaryjnej (w Polsce dostępne są tabletki „dzień po” zawierające lewonorgestrel oraz octan uliprystalu) nie ma właściwości przeciwiplantacyjnych, co oznacza, że jeśli doszło do zapłodnienia, to stosowanie tych leków nie wpływa na proces implantacji zapłodnionej komórki jajowej w endometrium.

Innymi słowy: antykoncepcja awaryjna blokuje owulację, przez co uniemożliwia zapłodnienie (anty-koncepcja, czyli przeciwdziałanie zapłodnieniu), jednak nie ma działania uniemożliwiającego zagnieżdżenie zapłodnionej komórki jajowej (czyli nie ma działania wczesnoporonnego, jak wiele osób sugeruje).

Konkretne działanie antykoncepcji awaryjnej potwierdzają badania (takie, takie, takie i takie, a to tylko kilka z nich).

W Polsce dostępne są dwa rodzaje tabletek „dzień po” – jedne oparte są o lewonorgestrel (Escapelle), drugie – o octan uliprystalu (EllaOne).

Te substancje aktywne różnią się między sobą, między innymi skutecznością i czasem po niezabezpieczonym stosunku, w którym są skuteczne, jednak ich zasada działania jest taka sama – blokują owulację, a przez to uniemożliwiają zapłodnienie.

Warto też wspomnieć o wkładce wewnątrzmacicznej z miedzią, jako o metodzie antykoncepcji awaryjnej (czyli Cu-IUS).

Ma ona najwyższą skuteczność w zapobieganiu nieplanowanej ciąży, nawet w sytuacji, w której doszło już do zapłodnienia – zawarta w niej miedź ma toksyczne działanie dla plemników i komórek jajowych.

Co ważne – nie ma wpływu na zagnieżdżoną w endometrium zapłodnioną komórkę jajową.

 

Antykoncepcja awaryjna oparta o lewonorgestrel (np. Escapelle)

Tabletka „dzień po”, oparta o lewonorgestrel (w Polsce Escapelle), jest skuteczną metodą zapobiegania nieplanowanej ciąży po niezabezpieczonym stosunku.

Sam lewonorgestrel jest syntetycznym odpowiednikiem progesteronu – podstawowym działaniem tej substancji jest blokowanie owulacji.

Dzieje się tak w wyniku zablokowania przedowulacyjnego uwalniania lutropiny – efektem jest zablokowanie lub opóźnienie owulacji do tego stopnia, że komórka jajowa nie jest dojrzała w czasie, w którym w drogach rodnych znajdują się aktywne plemniki.

To działanie jest potwierdzone w momencie cyklu miesiączkowego poprzedzającego owulację (2-3 dni przed), jednak gdy już doszło do wzrostu stężenia LH w organizmie lub w dniu jego szczytu – nie hamuje on owulacji, a przez to nie ma działania antykoncepcyjnego.

Dodatkowo badania dowodzą, że lewonorgestrel wpływa negatywnie na ruchliwość plemników oraz na zagęszczenie śluzu szyjkowego, co tworzy dodatkową barierę nasieniu.

Co ważne – lewonorgestrel nie ma działania przeciwimplantacyjnego ani nie stwierdzono jego wpływu na przesuwanie się komórki jajowej w jajowodach; najnowsze badania potwierdzają też brak jednoznacznego wpływu tej substancji na endometrium.

Oznacza to, że preparaty oparte o lewonorgestrel nie mają działania wczesnoporonnego ani aborcyjnego, jak sugeruje wiele osób.

Skuteczność Escapelle, jako metody antykoncepcji awaryjnej, opartej o lewonorgestrelu, ocenia się na 99% w ciągu 24 godzin od niezabezpieczonego stosunku, jednak pod warunkiem, że wcześniej nie doszło do owulacji.

Lewonorgestrel można stosować w ciągu 72 godzin po odbyciu niezabezpieczonego stosunku.

 

Antykoncepcja awaryjna oparta o octan uliprystalu (np. EllaOne)

Octan uliprystalu, podobnie jak lewonorgestrel, jest substancją stosowaną w antykoncepcji awaryjnej – w Polsce występuje w tabletkach EllaOne.

Podstawowym mechanizmem działania leku jest opóźnienie lub zablokowanie owulacji po niezabezpieczonym stosunku seksualnym.

W przeciwieństwie do lewonorgestrelu, octan uliprystalu blokuje pęknięcie pęcherzyka jajowego również w momencie, w którym ma miejsce wzrost stężenia lutropiny, jednak przyjęcie leku w momencie skoku stężenia LH nie blokuje owulacji, przez co sam lek staje się nieskuteczny.

Octan uliprystalu nie wpływa na implantację zapłodnionej komórki jajowej (czyli embrionu), przy czym w badaniach klinicznych wpływ na grubość endometrium nie miał związku z zagnieżdżeniem się zarodka.

Skuteczność antykoncepcji awaryjnej opartej o octan uliprystalu podanej przed owulacją szacuje się na około 98%, przy czym przyjęcie jej po owulacji nie daje pożądanego efektu (antykoncepcyjnego), co potwierdza, że tabletki „dzień po” oparte o tę substancję nie mają działania wczesnoporonnego.

Tabletki z octanem uliprystalu (np. EllaOne) są skuteczne przez około 120 godzin po niezabezpieczonym stosunku seksualnym, który zakończył się wytryskiem w pochwie, jednak ta skuteczność, jak wspomniałem powyżej, uzależniona jest od dnia cyklu.

 

Czy tabletka „dzień po” jest bezpieczna (i skutki uboczne)

Podobnie jak inne leki i preparaty zawierające hormony (lub ich syntetyczne odpowiedniki), antykoncepcja awaryjna może powodować działania niepożądane.

Musisz jednak pamiętać, że ta forma zapobiegania nieplanowanej ciąży może znacznie obciążać organizm i stosowanie jej powinno być – jak sama nazwa wskazuje – zarezerwowane tylko dla sytuacji awaryjnych.

Jeśli jesteś aktywna seksualnie, lepszym rozwiązaniem może się okazać regularne stosowanie antykoncepcji hormonalnej (tabletek, plastrów, krążków, zastrzyków) lub długoterminowej (implantów i wkładek domacicznych hormonalnych i miedzianych); alternatywą jest również stosowanie lepszej jakości prezerwatyw lub rezygnacja ze stosunku przerywanego na rzecz innej, skuteczniejszej metody antykoncepcyjnej.

Wracając do skutków ubocznych antykoncepcji awaryjnej – po przyjęciu jednego z dwóch leków dostępnych w Polsce na receptę, mogą pojawić się następujące skutki uboczne:

  • bolesne miesiączki;
  • znaczne przesunięcie okresu;
  • bóle brzucha i zawroty głowy;
  • nadwrażliwość i bolesność piersi;
  • wymioty i nudności (jednak pamiętaj, że tabletka „dzień po” powinna mieć czas na wchłonięcie się; w przypadku gdy zwymiotowałaś w kilka godzin po przyjęciu tabletki, konieczne może się okazać ponowienie dawki, bo substancje aktywne mogły się nie wchłonąć do organizmu, a tym samym – nie dawać ochrony przed nieplanowaną ciążą);
  • bóle miednicy i kręgosłupa;
  • pojawienie się objawów skórnych – pokrzywki czy świądu;
  • uczucie opuchnięcia ciała.

 

Sama tabletka „dzień po” jest lekiem bezpiecznym, jednak nie do regularnego stosowania – musisz o tym pamiętać; jest to metoda do stosowania w sytuacjach awaryjnych.

Ponowne przyjęcie antykoncepcji awaryjnej opartej o lewonorgestrel w tym samym cyklu może powodować znaczne zmniejszenie skuteczności, a przyjmowanie kilku dawek octanu uliprystalu w jednym cyklu jest odradzane.

 

Z receptą w Polsce, ale bez recepty za granicą – antykoncepcja awaryjna w praktyce

W Polsce antykoncepcja awaryjna jest dostępna wyłącznie na receptę – możesz ją kupić w aptece, jednak farmaceuta może wydać Ci ją wyłącznie na podstawie ważnej recepty lub e-recepty.

Na podstawie decyzji Komisji Europejskiej z 2014 roku tabletki „dzień po” były dostępne w Polsce bez recepty (od kwietnia 2015 roku), jednak w wyniku przegłosowania przez polski parlament w maju 2017 roku projektu ustawy – antykoncepcja awaryjna stała się lekiem wydawanym wyłącznie na podstawie recepty.

Tym samym Polska dołączyła do innych krajów, w których tego typu metody zapobiegania nieplanowanej ciąży są wydawane na receptę: Rosji, Albanii, Ukrainy, Węgier czy Bośni i Hercegowiny.

Co gorsza: w Polsce lekarze mogą odmówić przepisania antykoncepcji awaryjnej, powołując się na „klauzulę sumienia”, jednak nadal dyskutuje się, czy jest to zgodne z prawem.

Niezależnie od powodów odmowy wypisania tego typu leku, lekarz ma obowiązek wpisania do karty pacjenta powodu odmowy oraz wskazanie innego lekarza, jeśli taka decyzja jest podyktowana względami moralnymi.

Na Zachodzie Europy antykoncepcja awaryjna jest dostępna bez recepty, przy czym niektóre preparaty z tej grupy mogą być wydawane na podstawie recepty (na przykład EllaOne w Norwegii).

Niektóre kraje wprowadziły obostrzenia dotyczące wieku, w którym można kupić tabletkę „dzień po” – na przykład we Włoszech trzeba mieć 18 lat.

Niemniej: dostępność tego typu metody zapobiegania ciąży w krajach Europy Zachodniej jest bez porównania wyższa niż w Polsce.

 

Ile kosztuje antykoncepcja awaryjna (i dlaczego lepiej nie czekać na przychodnię rodzinną)?

W Polsce dostępne są dwa rodzaje tabletek „dzień po” – EllaOne i Escapelle.

Ich dostępność w Polsce jest umiarkowana – od ręki możesz je kupić w nieco ponad 50% aptek w Polsce (przy czym dostępność EllaOne jest nieznacznie wyższa).

Cena EllaOne waha się w zależności od apteki od około 65 do nawet 160 złotych za opakowanie (zawiera jedną tabletkę).

W przypadku Escapelle cena waha się od około 36 do 80 złotych za opakowanie (również – z jedną tabletką).

Musisz jednak pamiętać, że są to leki wydawane na receptę, co oznacza, że musisz najpierw skontaktować się z lekarzem, który wypisze Ci te leki.

Możesz borykać się z problemem z dostępnością (czekać ileś dni na wizytę) lub natrafić na lekarza, który powoła się na klauzulę sumienia i odmówi Ci wypisania tego leku.

Co ważne – antykoncepcja awaryjna jest formą zapobiegania ciąży u ofiar gwałtów lub innych form przemocy na tle seksualnym, a przedstawiciele kościoła katolickiego (np. kard. Joachim Meisner) określają tabletkę „dzień po” jako formę obrony przed napastnikiem, tym samym wskazując tę metodę antykoncepcji jako dopuszczalną w sytuacjach skrajnych.

 

Tabletki dzień po przez internet – czy to zawsze bezpieczne?

Obecnie w Polsce dostępnych jest wiele przychodni telemedycznych, które oferują antykoncepcję awaryjną w ramach prowadzonej praktyki.

Pamiętaj jednak, że chociaż sama skuteczność (otrzymanie recepty na tabletkę „dzień po”) jest istotna, to musisz pamiętać, że ważne jest też Twoje bezpieczeństwo.

Jest wiele stron internetowych, które oferują ekspresową wysyłkę tabletki „dzień po” – możesz mieć w takiej sytuacji wątpliwości, czy aby na pewno to jest skuteczna metoda oraz (co jest nawet ważniejsze) – czy jest bezpieczna dla Ciebie.

Antykoncepcja awaryjna powinna pochodzić wyłącznie z aptek – masz wtedy pewność, że ten lek (odpowiednio użyty) jest skuteczny i bezpieczny.

Owszem, warto korzystać z przychodni online, najlepiej tych, które umożliwiają szybkie wystawienie e-recepty, z którą możesz pójść do apteki.

Pamiętaj też, że sama dostępność antykoncepcji awaryjnej w aptekach nie jest najwyższa.

W Dimedic.eu możesz przejść konsultację lekarską online w kierunku antykoncepcji awaryjnej o dowolnej porze, a nasi lekarze – jeśli nie będą widzieli przeciwwskazań – wystawią e-receptę na tabletkę „dzień po”.

 

Czy antykoncepcja awaryjna to leki wczesnoporonne?

Nie, antykoncepcja awaryjna nie jest środkiem wczesnoporonnym.

Potwierdzają to badania (wspomniane wyżej), a podnoszenie tej kwestii ma raczej znamiona ideologiczne i moralne niż medyczne.

Działanie antykoncepcji awaryjnej skupia się na zablokowaniu owulacji, a tym samym – uniemożliwieniu zapłodnienia komórki jajowej.

W przypadku, gdy doszło do zapłodnienia po niezabezpieczonym stosunku – tabletka „dzień po” nie wpływa negatywnie na zagnieżdżenie się zarodka, a tym samym – nie ma działania wczesnoporonnego.