Kolagen: co to, na co pomaga, jakie ma właściwości
Autor: Przychodnia Dimedic
Kolagen jest jednym z najważniejszych białek strukturalnych organizmu człowieka i jednocześnie jedną z najczęściej omawianych substancji w kontekście zdrowia skóry, stawów oraz procesów starzenia. Zainteresowanie nim rośnie zarówno wśród lekarzy, dietetyków, jak i pacjentów poszukujących skutecznych metod wspierania kondycji organizmu. Aby świadomie ocenić jego znaczenie, warto zrozumieć, czym dokładnie jest kolagen, jaką pełni funkcję oraz kiedy jego uzupełnianie może być zasadne.
🧬 Kolagen – pigułka wiedzy
🔹 Czym jest?
Kolagen to główne białko strukturalne organizmu, odpowiedzialne za wytrzymałość, elastyczność i spójność tkanek łącznych.
🍖 Gdzie występuje naturalnie?
W skórze, kościach, chrząstkach, ścięgnach oraz w produktach takich jak buliony na kościach, galarety i skóra ryb.
⏳ Dlaczego ubywa go z wiekiem?
Po 25. roku życia synteza kolagenu stopniowo spada, a proces przyspieszają promieniowanie UV, stres, palenie i niedobory witamin.
🧪 Najważniejsze typy kolagenu:
- Typ I – skóra, kości, włosy
- Typ II – chrząstka stawowa
- Typ III – skóra, naczynia krwionośne
✨ Na co działa?
- poprawia jędrność skóry
- wspiera stawy i kości
- przyspiesza regenerację tkanek
💊 Jak suplementować?
Najlepiej w formie hydrolizatu, regularnie, przez kilka miesięcy, w połączeniu z witaminą C.
⚠️ Czy może szkodzić?
Zwykle jest bezpieczny, ale u wrażliwych osób może powodować dolegliwości trawienne lub reakcje alergiczne.
🎯 Jak dobrać odpowiedni typ?
Skóra i włosy → typ I i III
Stawy → typ II
Kolagen: co to jest i jaka jest jego budowa?
Kolagen to białko fibrylarne, czyli takie, które tworzy długie, wytrzymałe włókna stanowiące „rusztowanie” dla wielu tkanek w ludzkim organizmie.
Jest on podstawowym składnikiem tkanki łącznej, a więc tej, która odpowiada za spójność, wytrzymałość i elastyczność ciała. To właśnie kolagen w dużej mierze decyduje o tym, że skóra jest sprężysta, kości odporne na złamania, a ścięgna i więzadła mogą przenosić duże obciążenia bez uszkodzeń.
Od strony chemicznej kolagen ma bardzo charakterystyczną budowę – tworzą go trzy długie łańcuchy polipeptydowe, które skręcają się wokół siebie, tworząc stabilną potrójną helisę. Taka konstrukcja działa podobnie jak skręcona lina: pojedyncze włókna nie byłyby wystarczająco wytrzymałe, ale połączone razem zyskują ogromną odporność mechaniczną.
Kluczową rolę w tej strukturze odgrywają aminokwasy, przede wszystkim glicyna, prolina i hydroksyprolina, które powtarzają się w ściśle określonej sekwencji. Dzięki nim cząsteczka kolagenu jest jednocześnie sztywna i elastyczna, co pozwala tkankom znosić rozciąganie, nacisk oraz wstrząsy.
Warto również pamiętać, że kolagen nie jest jednym, identycznym białkiem – w organizmie człowieka występuje wiele jego typów, różniących się drobnymi elementami budowy, a przez to także miejscem występowania i pełnioną funkcją, co umożliwia precyzyjne dostosowanie właściwości tkanek do ich zadań.
Gdzie naturalnie występuje kolagen w pożywieniu?
Kolagen obecny w diecie pochodzi wyłącznie z produktów odzwierzęcych, ponieważ jest białkiem charakterystycznym dla tkanek zwierząt i ludzi.
Największe jego ilości znajdują się nie w samym mięsie, lecz w tych częściach, które zawierają dużo tkanki łącznej, czyli w skórze, chrząstkach, ścięgnach oraz kościach.
Z tego powodu tradycyjna kuchnia, oparta na długim gotowaniu i wykorzystywaniu całych elementów tuszy, była naturalnie bogata w kolagen. Wielogodzinne gotowanie kości, łapek czy skrzydełek prowadzi do stopniowego uwalniania kolagenu do wywaru, który po ostudzeniu przyjmuje postać galarety.
Do najlepszych naturalnych źródeł kolagenu zalicza się galarety mięsne i rybne, buliony gotowane na kościach, skórę drobiową i wieprzową, podroby, a także ryby spożywane razem ze skórą.
Współczesna dieta, oparta głównie na chudych kawałkach mięsa i produktach wysokoprzetworzonych, często dostarcza znacznie mniej kolagenu niż jadłospisy sprzed kilkudziesięciu lat.
Warto również pamiętać, że sam kolagen nie działa w organizmie w oderwaniu od innych składników odżywczych. Do jego prawidłowej syntezy i wykorzystania niezbędna jest witamina C, cynk oraz miedź, dlatego dieta wspierająca naturalną produkcję kolagenu powinna być dobrze zbilansowana i bogata także w warzywa, owoce oraz pełnowartościowe źródła mikroelementów.
Dlaczego produkcja kolagenu spada z wiekiem i jak ją pobudzić?
Naturalna synteza kolagenu w organizmie jest procesem ciągłym, jednak wraz z upływem lat ulega stopniowemu spowolnieniu.
Pierwsze wyraźne zmiany można zaobserwować już po 25. roku życia, kiedy aktywność komórek odpowiedzialnych za jego wytwarzanie, czyli fibroblastów, zaczyna się obniżać.
Z czasem produkcja kolagenu nie tylko maleje, ale również pogarsza się jego jakość – włókna stają się cieńsze i mniej uporządkowane, co bezpośrednio przekłada się na utratę jędrności skóry, większą podatność stawów na przeciążenia oraz wolniejsze procesy regeneracyjne.
Istotną rolę odgrywają także zmiany hormonalne, zwłaszcza spadek poziomu estrogenów, które naturalnie wspierają syntezę kolagenu. Na tempo tych procesów wpływają dodatkowo czynniki stylu życia, takie jak palenie tytoniu, nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV, dieta uboga w białko i witaminę C, a także przewlekły stres i towarzyszące mu stany zapalne.
Dobrą wiadomością jest to, że produkcję kolagenu można w pewnym stopniu pobudzać. Pomagają w tym regularna aktywność fizyczna, zdrowa i urozmaicona dieta, odpowiednia ochrona skóry przed słońcem oraz dbałość o regenerację organizmu.
W sytuacjach zwiększonego zapotrzebowania, na przykład u osób starszych lub bardzo aktywnych fizycznie, uzasadnione może być również sięgnięcie po suplementację, która stanowi uzupełnienie, a nie zastępstwo zdrowego stylu życia.
Rodzaje i typy kolagenu
Kolagen nie jest jedną, jednorodną substancją, lecz rozbudowaną grupą białek strukturalnych, które różnią się między sobą budową, rozmieszczeniem w organizmie oraz pełnioną funkcją.
Do tej pory u człowieka opisano ponad 20 typów kolagenu, jednak tylko część z nich ma istotne znaczenie dla zdrowia i jest najczęściej omawiana w kontekście diety, suplementacji oraz procesów starzenia.
Różnice pomiędzy poszczególnymi typami wynikają głównie z odmiennego układu włókien kolagenowych oraz ich zdolności do tworzenia sieci, rusztowań lub struktur podporowych w tkankach.
Najbardziej rozpowszechniony jest kolagen typu I, który stanowi nawet około 90% całkowitej puli kolagenu w organizmie. To właśnie on odpowiada za wytrzymałość skóry, kości, ścięgien i więzadeł, zapewniając im odporność na rozciąganie i urazy mechaniczne.
Kolagen typu II występuje niemal wyłącznie w chrząstce stawowej, gdzie tworzy gęstą, elastyczną sieć umożliwiającą amortyzację obciążeń i płynny ruch stawów.
Kolagen typu III często towarzyszy typowi I, szczególnie w skórze, naczyniach krwionośnych oraz narządach wewnętrznych, wpływając na elastyczność tkanek i ich zdolność do regeneracji.
Odmienną rolę pełni kolagen typu IV, który nie tworzy klasycznych włókien, lecz delikatną strukturę siateczkową budującą błony podstawne – cienkie warstwy oddzielające różne typy komórek i stabilizujące ich położenie.
Z praktycznego punktu widzenia wiedza o rodzajach kolagenu jest niezwykle istotna, ponieważ pozwala lepiej zrozumieć, dlaczego różne preparaty i formy suplementacji mogą działać w odmienny sposób oraz dlaczego wybór konkretnego typu kolagenu powinien być dopasowany do indywidualnych potrzeb organizmu.
|
Typ kolagenu |
Główne miejsce występowania |
Najważniejsza funkcja |
Znaczenie praktyczne |
|
Typ I |
skóra, kości, ścięgna, więzadła |
wytrzymałość, odporność mechaniczna |
jędrność skóry, mocne kości |
|
Typ II |
chrząstka stawowa |
amortyzacja, elastyczność stawów |
wsparcie zdrowia stawów |
|
Typ III |
skóra, naczynia krwionośne |
elastyczność, regeneracja tkanek |
sprężystość skóry |
|
Typ IV |
błony podstawne |
stabilizacja i separacja tkanek |
prawidłowa struktura narządów |
Różnice między kolagenem typu I, II, III
Różnice pomiędzy kolagenem typu I, II i III wynikają przede wszystkim z ich odmiennego rozmieszczenia w organizmie oraz funkcji, jakie pełnią w poszczególnych tkankach. Choć wszystkie należą do tej samej grupy białek strukturalnych, każdy z nich odpowiada za inne właściwości mechaniczne i biologiczne tkanek.
Kolagen typu I jest zdecydowanie najpowszechniejszy – stanowi główny składnik skóry, kości, ścięgien i więzadeł, nadając im dużą wytrzymałość i odporność na rozciąganie. To właśnie jego odpowiednia ilość decyduje o jędrności skóry oraz o tym, czy kości są mocne i mniej podatne na złamania.
Kolagen typu II występuje niemal wyłącznie w chrząstce stawowej, gdzie tworzy gęstą, sprężystą sieć włókien. Dzięki temu umożliwia amortyzację obciążeń działających na stawy podczas chodzenia, biegania czy podnoszenia ciężarów, chroniąc je przed nadmiernym ścieraniem i uszkodzeniami.
Z kolei kolagen typu III najczęściej towarzyszy kolagenowi typu I, szczególnie w skórze, naczyniach krwionośnych oraz narządach wewnętrznych. Odpowiada on za elastyczność tkanek, ich zdolność do rozciągania oraz sprawną regenerację, co ma znaczenie zwłaszcza w procesach gojenia ran i odbudowy po urazach.
Zrozumienie różnic pomiędzy tymi trzema typami kolagenu jest istotne z praktycznego punktu widzenia, ponieważ pozwala świadomie dobierać preparaty i formy wsparcia organizmu w zależności od tego, czy celem jest poprawa kondycji skóry, wsparcie stawów czy ogólna regeneracja tkanek.
|
Typ kolagenu |
Główne występowanie |
Podstawowa funkcja |
Znaczenie dla organizmu |
|
Typ I |
skóra, kości |
wytrzymałość |
jędrna skóra, mocne kości |
|
Typ II |
chrząstka stawowa |
ochrona i amortyzacja |
sprawność stawów |
|
Typ III |
skóra, naczynia krwionośne |
elastyczność i regeneracja |
sprężystość tkanek |
Takie zestawienie jasno pokazuje, że każdy typ kolagenu pełni inną, wyspecjalizowaną rolę, a ich współdziałanie jest niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu.
Działanie kolagenu
Działanie kolagenu polega przede wszystkim na wzmacnianiu i stabilizowaniu struktur tkanki łącznej, która stanowi swoisty „szkielet” dla wielu narządów i tkanek w organizmie.
Kolagen odpowiada za prawidłową architekturę skóry, nadając jej jędrność, sprężystość i odporność na rozciąganie, a jednocześnie chroniąc ją przed nadmiernym wiotczeniem i powstawaniem zmarszczek.
W obrębie układu ruchu kolagen pełni kluczową rolę w utrzymaniu stabilności stawów, ponieważ jest podstawowym składnikiem chrząstki stawowej, ścięgien i więzadeł. Dzięki temu umożliwia płynny ruch, amortyzuje wstrząsy oraz zmniejsza ryzyko mikrourazów powstających podczas codziennej aktywności fizycznej.
Istotne znaczenie ma również jego udział w budowie kości, gdzie współtworzy matrycę, na której odkładane są minerały, takie jak wapń i fosfor, co wpływa na ich wytrzymałość i odporność na złamania.
Kolagen bierze także udział w procesach gojenia ran, regeneracji tkanek po urazach oraz odbudowie struktur uszkodzonych w przebiegu stanów zapalnych. Badania naukowe wskazują, że utrzymanie odpowiedniego poziomu kolagenu w organizmie sprzyja zachowaniu elastyczności skóry, może przyczyniać się do zmniejszenia dolegliwości stawowych, zwłaszcza u osób starszych i aktywnych fizycznie, a także wspiera poprawę gęstości mineralnej kości, co ma znaczenie w profilaktyce osteoporozy i utrzymaniu sprawności na długie lata.
Kolagen na skórę i włosy
Kolagen odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu zdrowego, młodego wyglądu skóry, ponieważ stanowi jej podstawowy element konstrukcyjny, odpowiadający za gęstość, sprężystość i odpowiednie napięcie tkanek.
Włókna kolagenowe tworzą w skórze swoiste rusztowanie, które utrzymuje jej strukturę i chroni ją przed nadmiernym wiotczeniem. Wraz z wiekiem naturalna synteza kolagenu stopniowo maleje, a istniejące włókna ulegają osłabieniu i fragmentacji, co prowadzi do utraty jędrności, pogorszenia elastyczności oraz stopniowego pogłębiania się zmarszczek.
Proces ten jest dodatkowo przyspieszany przez czynniki zewnętrzne, takie jak promieniowanie UV, zanieczyszczenia środowiska, stres oksydacyjny czy palenie tytoniu, które nasilają degradację kolagenu w skórze. Z tego powodu utrzymanie jego odpowiedniego poziomu ma istotne znaczenie nie tylko dla wyglądu, ale również dla funkcji ochronnych skóry, w tym jej zdolności do zatrzymywania wilgoci i regeneracji po uszkodzeniach.
W przypadku włosów kolagen działa głównie pośrednio, wspierając zdrowie skóry głowy oraz prawidłowe funkcjonowanie mieszków włosowych. Dostarcza on aminokwasów niezbędnych do syntezy keratyny, czyli podstawowego budulca włosów, a także sprzyja utrzymaniu odpowiedniego mikrośrodowiska wokół cebulek włosowych. Dzięki temu włosy mogą rosnąć mocniejsze, bardziej odporne na uszkodzenia mechaniczne i czynniki zewnętrzne.
Niedobór kolagenu może natomiast prowadzić do osłabienia struktury włosów, zwiększonej łamliwości, utraty blasku oraz wolniejszego tempa wzrostu. Choć kolagen nie jest jedynym czynnikiem decydującym o kondycji włosów, jego odpowiednia ilość, wspierana zbilansowaną dietą i zdrowym stylem życia, może stanowić ważny element kompleksowej pielęgnacji skóry i włosów, zwłaszcza w okresach zwiększonego obciążenia organizmu lub wraz z postępującym wiekiem.
Kolagen na stawy
Kolagen jest jednym z najważniejszych składników chrząstki stawowej i odgrywa kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu układu ruchu. To właśnie sieć włókien kolagenowych nadaje chrząstce odpowiednią strukturę, sprężystość i zdolność do amortyzowania obciążeń powstających podczas chodzenia, biegania czy podnoszenia ciężarów.
Dzięki kolagenowi stawy mogą przenosić duże siły bez uszkodzeń, a powierzchnie stawowe poruszają się względem siebie płynnie i bez nadmiernego tarcia. Wraz z wiekiem lub w wyniku intensywnej aktywności fizycznej ilość kolagenu w chrząstce stopniowo się zmniejsza, a jego włókna ulegają osłabieniu i dezorganizacji. Taki stan sprzyja ścieńczeniu chrząstki, pogorszeniu jej właściwości ochronnych oraz rozwojowi zmian zwyrodnieniowych, które mogą objawiać się bólem, sztywnością i ograniczeniem ruchomości stawów.
U osób aktywnych fizycznie, narażonych na częste przeciążenia, a także u osób starszych, u których naturalna regeneracja chrząstki jest wolniejsza, kolagen może stanowić ważne wsparcie dla zdrowia stawów. Jego odpowiedni poziom sprzyja zmniejszeniu uczucia sztywności, poprawie zakresu ruchu oraz sprawniejszej regeneracji po mikrourazach i intensywnym wysiłku. Choć kolagen nie cofa już istniejących zmian zwyrodnieniowych, może wspierać utrzymanie lepszej kondycji stawów i komfortu ruchu, zwłaszcza gdy jest elementem kompleksowego podejścia obejmującego aktywność fizyczną, prawidłową masę ciała i zbilansowaną dietę.
Jakie są objawy i skutki niedoboru kolagenu dla zdrowia?
Niedobór kolagenu rzadko objawia się jednym, wyraźnym symptomem, dlatego przez długi czas może pozostawać niezauważony. Zmiany zachodzą stopniowo i dotyczą różnych układów organizmu, przede wszystkim skóry, stawów oraz kości, czyli tkanek, w których kolagen pełni kluczową funkcję budulcową.
Jednym z pierwszych sygnałów bywa pogorszenie kondycji skóry – staje się ona mniej jędrna, bardziej sucha i podatna na powstawanie zmarszczek, co daje wrażenie przyspieszonego starzenia.
Równocześnie mogą pojawiać się dolegliwości ze strony układu ruchu, takie jak bóle stawów, uczucie sztywności po dłuższym bezruchu czy mniejsza tolerancja na wysiłek fizyczny.
Niedobór kolagenu osłabia także strukturę ścięgien i więzadeł, zwiększając podatność na skręcenia, naciągnięcia oraz inne urazy mechaniczne.
Charakterystycznym objawem może być również wolniejsze gojenie ran i drobnych uszkodzeń skóry, co wynika z upośledzonych procesów regeneracyjnych.
W dłuższej perspektywie przewlekły niedobór kolagenu może prowadzić do obniżenia sprawności fizycznej, nasilenia dolegliwości bólowych oraz pogorszenia jakości życia, zwłaszcza u osób starszych lub aktywnych fizycznie, u których zapotrzebowanie na prawidłowo funkcjonującą tkankę łączną jest szczególnie duże.
Czy nadmiar kolagenu może szkodzić?
Kolagen uznawany jest za substancję bezpieczną, a jego nadmiar rzadko prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Organizm wykorzystuje tylko taką ilość aminokwasów, jaka jest mu potrzebna, a reszta ulega metabolizmowi.
U niektórych osób mogą jednak wystąpić:
- dolegliwości żołądkowo-jelitowe,
- uczucie pełności,
- reakcje alergiczne na źródło kolagenu.
Dlatego suplementację warto dostosować do indywidualnych potrzeb.
Jak suplementować kolagen?
Suplementacja kolagenu najczęściej odbywa się w formie hydrolizatu, czyli kolagenu rozbitego na mniejsze peptydy, które są łatwiej trawione i lepiej przyswajane przez organizm. Taka postać pozwala aminokwasom szybko włączyć się w procesy odbudowy i regeneracji tkanek.
Preparaty z kolagenem są dostępne w różnych formach, m.in. jako proszek do rozpuszczania w wodzie lub napojach, kapsułki oraz płyny, co ułatwia dopasowanie suplementacji do indywidualnych preferencji.
Niezależnie od wybranej formy, kluczowe znaczenie ma regularność stosowania, ponieważ kolagen działa stopniowo i jego efekty nie pojawiają się natychmiast. Bardzo istotna jest także obecność składników wspomagających wchłanianie i syntezę kolagenu w organizmie.
Szczególną rolę odgrywa witamina C, która jest niezbędna w procesie jego naturalnej produkcji i dlatego często znajduje się w składzie preparatów lub powinna być dostarczana wraz z dietą.
Dla uzyskania optymalnych efektów zaleca się stosowanie kolagenu przez co najmniej kilka miesięcy, najlepiej w stałej, zalecanej przez producenta dawce, oraz wybieranie produktów o sprawdzonym składzie i pochodzeniu.
Warto również pamiętać, że suplementacja kolagenu powinna stanowić uzupełnienie zdrowej diety i stylu życia, a nie ich zastępstwo, aby realnie wspierać kondycję skóry, stawów i całego organizmu.
Jak dobrać typ kolagenu do celu suplementacji?
Dobór odpowiedniego typu kolagenu powinien być przede wszystkim uzależniony od celu, jaki chcemy osiągnąć poprzez suplementację, ponieważ poszczególne jego rodzaje pełnią w organizmie odmienne funkcje.
W przypadku osób, którym zależy głównie na poprawie wyglądu i kondycji skóry, a także wzmocnieniu włosów i paznokci, najczęściej rekomendowany jest kolagen typu I i III. To właśnie te typy dominują w skórze właściwej i odpowiadają za jej jędrność, elastyczność oraz zdolność do regeneracji, dlatego ich uzupełnianie może wspierać spowolnienie widocznych oznak starzenia.
Z kolei przy dolegliwościach ze strony układu ruchu, takich jak bóle stawów, uczucie sztywności czy ograniczona ruchomość, większe znaczenie ma kolagen typu II, który stanowi podstawowy składnik chrząstki stawowej i odpowiada za jej właściwości amortyzacyjne.
W praktyce wiele preparatów zawiera mieszanki różnych typów kolagenu, co pozwala na szersze działanie i jednoczesne wsparcie kilku obszarów organizmu.
Świadome dopasowanie suplementacji do indywidualnych potrzeb, wieku, poziomu aktywności fizycznej oraz stylu życia umożliwia efektywniejsze wykorzystanie potencjału, jaki oferuje kolagen, i może realnie przyczynić się do poprawy zdrowia, sprawności oraz ogólnej jakości życia.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o kolagen
Czy kolagen rzeczywiście działa, czy to tylko marketing?
Kolagen nie jest „cudownym środkiem”, ale jego rola biologiczna jest dobrze udokumentowana. Stanowi podstawowy składnik tkanki łącznej, dlatego jego odpowiednia podaż może wspierać skórę, stawy i kości, szczególnie przy obniżonej naturalnej syntezie.
Od jakiego wieku warto zwrócić uwagę na kolagen?
Spadek produkcji kolagenu rozpoczyna się już po 25. roku życia. Nie oznacza to konieczności natychmiastowej suplementacji, ale jest to moment, w którym warto zadbać o dietę, styl życia i czynniki wspierające jego syntezę.
Czy kolagen z diety wystarczy, aby uzupełnić jego niedobory?
Produkty spożywcze dostarczają kolagenu, jednak w praktyce ilości te bywają niewystarczające, zwłaszcza u osób starszych, aktywnych fizycznie lub narażonych na przewlekły stres i stany zapalne.
Jaki kolagen jest najlepszy na stawy?
W kontekście zdrowia stawów najlepiej przebadany jest kolagen typu II, który stanowi główny składnik chrząstki stawowej i odpowiada za jej właściwości amortyzujące.
Czy kolagen pomaga na zmarszczki?
Kolagen wpływa na strukturę skóry, poprawiając jej elastyczność i jędrność. Nie działa jak zabieg medycyny estetycznej, ale przy regularnym stosowaniu może wspierać spowolnienie procesów starzenia.
Jak długo trzeba stosować kolagen, aby zobaczyć efekty?
Efekty suplementacji nie są natychmiastowe. Najczęściej pierwsze zauważalne zmiany pojawiają się po 8–12 tygodniach regularnego stosowania, co wynika z czasu potrzebnego na przebudowę tkanek.
Czy kolagen w kosmetykach działa tak samo jak suplementy?
Kolagen stosowany miejscowo działa głównie nawilżająco i ochronnie. Ze względu na duży rozmiar cząsteczki nie wnika głęboko w skórę, dlatego jego działanie różni się od efektów wynikających z podaży doustnej.
Czy kolagen mogą stosować osoby aktywne fizycznie?
Tak, kolagen jest często wykorzystywany jako wsparcie u osób trenujących, ponieważ może wspomagać regenerację stawów, ścięgien i więzadeł narażonych na przeciążenia.
Czy kolagen jest bezpieczny dla każdego?
U większości osób kolagen jest dobrze tolerowany. Ostrożność powinny zachować osoby z alergią na ryby lub owoce morza, jeśli preparat pochodzi z tych źródeł.
Czy można łączyć kolagen z innymi suplementami?
Kolagen często łączy się z witaminą C, cynkiem lub kwasem hialuronowym. Takie połączenia mogą wspierać jego działanie, pod warunkiem zachowania zalecanych dawek.
Przychodnia online Dimedic - wybierz konsultację:
Treści z działu "Wiedza o zdrowiu" z serwisu dimedic.eu mają charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie mogą zastąpić kontaktu z lekarzem lub innym specjalistą. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie porad i informacji zawartych w serwisie bez konsultacji ze specjalistą.
Podobne artykuły
