Ciprofloksacyna

Ta podstrona zbiera leki zawierające cyprofloksacynę. Wszystkie wydawane są na receptę. Cyprofloksacyna należy do fluorochinolonów, czyli podgrupy chinolonów, w obrębie antybiotyków i leków przeciwbakteryjnych. Spotkasz dwie pisownie tej nazwy - „cyprofloksacyna” i „ciprofloksacyna” - i oznaczają tę samą substancję; poprawny polski zapis to ten pierwszy.

 

Cyprofloksacyna - co to jest?

Cyprofloksacyna jest chemioterapeutykiem z grupy fluorochinolonów o działaniu bakteriobójczym. Ulotki opisują jej mechanizm konkretnie: hamuje aktywność topoizomerazy II i IV DNA - enzymów, które warunkują replikację, transkrypcję, naprawę i rekombinację DNA bakterii.

Dwie właściwości tłumaczą zakres jej zastosowań. Pierwsza: cyprofloksacyna wiąże się z białkami osocza tylko w 20-30%. Druga, ważniejsza: osiąga duże stężenia w tkankach - w płucach (płyn nabłonkowy, makrofagi pęcherzykowe), w zatokach, w zmianach zapalnych oraz w układzie moczowo-płciowym, w tym w moczu, gruczole krokowym i endometrium - a stężenia całkowite w tych miejscach przekraczają stężenia we krwi.

Spektrum działania jest szerokie, ale nierówne - i to ma praktyczne znaczenie. Ulotki dzielą bakterie na trzy grupy: zazwyczaj wrażliwe (m.in. Haemophilus influenzae, Salmonella, Shigella, Chlamydia trachomatis), takie, u których może wystąpić oporność nabyta (m.in. Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Pseudomonas aeruginosa, gronkowce i Neisseria gonorrhoeae) oraz oporne. Ulotka dodaje wprost, że szczepy metycylinooporne S. aureus są bardzo często oporne na fluorochinolony.

 

Cyprofloksacyna - na co się stosuje?

Lista wskazań jest jedną z najszerszych w całej bazie i obejmuje narządy od ucha do kości. Ulotki wymieniają u dorosłych m.in.:

• drogi oddechowe, zatoki i uszy: zakażenia dolnych dróg oddechowych wywołane bakteriami Gram-ujemnymi (zaostrzenia POChP, zakażenia płucno-oskrzelowe w mukowiscydozie lub rozstrzeniach oskrzeli, pozaszpitalne zapalenie płuc), zaostrzenie przewlekłego zapalenia zatok, przewlekłe ropne zapalenie ucha środkowego i złośliwe zapalenie ucha zewnętrznego,
• układ moczowy: niepowikłane ostre zapalenie pęcherza, ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek i powikłane zakażenia układu moczowego,
• układ płciowy: bakteryjne zapalenie gruczołu krokowego, zapalenie jądra i najądrza oraz zapalenie narządów miednicy mniejszej - w tym wywołane wrażliwymi szczepami Neisseria gonorrhoeae,
• przewód pokarmowy: zakażenia układu pokarmowego, w tym biegunka podróżnych, oraz zakażenia w obrębie jamy brzusznej,
• skóra, kości i stawy: zakażenia skóry i tkanek miękkich wywołane bakteriami Gram-ujemnymi oraz zakażenia kości i stawów,
• sytuacje szczególne: płucna postać wąglika (leczenie i zapobieganie po kontakcie z bakteriami) oraz gorączka u pacjentów z neutropenią, przypuszczalnie wywołana zakażeniem bakteryjnym.

U dzieci i młodzieży wskazania są znacznie węższe i - jak zapisują ulotki - leczenie powinni zalecać wyłącznie lekarze mający doświadczenie w mukowiscydozie lub ciężkich zakażeniach u dzieci. Są to zakażenia płucno-oskrzelowe w mukowiscydozie wywołane przez Pseudomonas aeruginosa, powikłane zakażenia układu moczowego z ostrym odmiedniczkowym zapaleniem nerek oraz płucna postać wąglika.

 

Kiedy cyprofloksacyna jest lekiem drugiego wyboru?

Ta część jest ważniejsza niż sama lista wskazań, bo wyjaśnia, dlaczego szerokie spektrum nie znaczy „pierwszy wybór”.

Przy dwóch wskazaniach ulotki powtarzają identyczne zastrzeżenie: lek należy stosować tylko wtedy, gdy użycie innych leków przeciwbakteryjnych powszechnie zalecanych w tym zakażeniu uzna się za niewłaściwe. Dotyczy to zaostrzeń POChP oraz niepowikłanego ostrego zapalenia pęcherza moczowego - czyli właśnie tych dwóch sytuacji, w których pacjenci najczęściej szukają cyprofloksacyny na własną rękę.

Drugie zastrzeżenie dotyczy oporności: przed rozpoczęciem terapii ulotka każe zwrócić szczególną uwagę na dostępne informacje dotyczące oporności na cyprofloksacynę i wziąć pod uwagę oficjalne wytyczne dotyczące właściwego stosowania leków przeciwbakteryjnych. Przy zakażeniach układu płciowego wywołanych przez N. gonorrhoeae ulotka idzie dalej i wymaga, by lekarz miał lokalne dane o rozpowszechnieniu oporności oraz potwierdzenie wrażliwości badaniem laboratoryjnym.

Trzecie: w ciężkich zakażeniach lub wywołanych przez więcej niż jeden rodzaj bakterii cyprofloksacynę stosuje się w skojarzeniu z innym antybiotykiem. Ulotki wymieniają tu zakażenia wywołane przez Pseudomonas aeruginosa, Acinetobacter i gronkowce oraz zakażenia kości i stawów, w obrębie jamy brzusznej i u pacjentów z neutropenią.

 

Cyprofloksacyna - dawkowanie i czas leczenia

Czas leczenia zależy od zakażenia i rozpiętość jest duża - ulotki podają od 1 dnia do 3 miesięcy:

• biegunka podróżnych - leczenie empiryczne: jeden dzień,
• zakażenia dróg oddechowych, zatok i ucha środkowego: 7-14 dni,
• odmiedniczkowe zapalenie nerek i powikłane zakażenia moczowe: 7-21 dni, a przy ropniach dłużej,
• ostre bakteryjne zapalenie gruczołu krokowego: 2-4 tygodnie,
• złośliwe zapalenie ucha zewnętrznego: od 28 dni do 3 miesięcy.

Krótsze schematy mają zakażenia przewodu pokarmowego: dur brzuszny 7 dni, cholera 3 dni, czerwonka wywołana przez Shigella dysenteriae typu 1 - 5 dni.

Zasady praktyczne z ulotek:

• tabletki połyka się popijając dużą ilością płynu i nie wolno ich żuć ani rozgryzać,
• najlepiej przyjmować je o tej samej porze każdego dnia,
• leczenie dożylne należy jak najszybciej zmienić na doustne,
• przy pominiętej dawce: jeśli do następnej zostało więcej niż 6 godzin, przyjmij ją od razu; jeśli mniej niż 6 godzin - pomiń ją i weź kolejną o zwykłej porze. Nigdy nie podwajaj dawki,
• przy zaburzeniach czynności nerek dawkę może być konieczne zmienić - trzeba o nich powiedzieć lekarzowi.

 

Ścięgna i tętniaki - ostrzeżenia dla całej grupy

Fluorochinolony mają ostrzeżenia, których nie ma większość antybiotyków, i warto je znać przed rozpoczęciem leczenia.

Zasada nadrzędna z ulotki: nie należy przyjmować fluorochinolonów ani chinolonów, jeśli w przeszłości wystąpiło po nich jakiekolwiek ciężkie działanie niepożądane. W takiej sytuacji trzeba jak najszybciej poinformować lekarza.

• Ścięgna. Ulotki wymieniają osłabienie mięśni, zapalenie ścięgna i zerwanie ścięgna - zwłaszcza ścięgna Achillesa. Jeśli w przeszłości występowały problemy ze ścięgnami po takim antybiotyku, trzeba to zgłosić przed leczeniem.
• Tętniaki i zastawki. Przed leczeniem należy powiedzieć lekarzowi o poszerzeniu dużego naczynia (tętniaku aorty lub dużej tętnicy obwodowej), przebytym rozwarstwieniu aorty, niedomykalności zastawek serca, a także o takich przypadkach w rodzinie. Ulotka wymienia też stany predysponujące - m.in. zespół Marfana, naczyniową postać zespołu Ehlersa-Danlosa, zespół Turnera, zespół Sjögrena, nadciśnienie, miażdżycę i reumatoidalne zapalenie stawów.
• Padaczka i zaburzenia neurologiczne oraz miastenia wymagają omówienia z lekarzem przed leczeniem.
• Cukrzyca. Cyprofloksacyna może znacznie zmniejszyć stężenie cukru we krwi, czyli wywołać hipoglikemię.
• Niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej (G6PD) u pacjenta lub w rodzinie - po cyprofloksacynie może wystąpić niedokrwistość.

 

Cyprofloksacyna - skutki uboczne

Najczęstsze działania niepożądane są żołądkowo-jelitowe: ulotki podają często nudności i biegunkę, a przy podaniu dożylnym - odczyn w miejscu wkłucia. Niezbyt często pojawiają się nadkażenia grzybicze, ból i zawroty głowy, zaburzenia snu i smaku, wymioty, bóle brzucha, wysypka i świąd, bóle mięśniowo-szkieletowe i stawów, zwiększenie aktywności aminotransferaz oraz zaburzenie czynności nerek.

Wśród działań rzadkich ulotki wymieniają te, które decydują o ostrożności przy tej grupie:

• drgawki, w tym stan padaczkowy,
• zapalenie okrężnicy związane ze stosowaniem antybiotyku - bardzo rzadko zagrażające życiu,
• zaburzenia nerek: krwiomocz, kryształy w moczu i kanalikowo-śródmiąższowe zapalenie nerek - dlatego zalecenie popijania tabletek dużą ilością płynu nie jest przypadkowe,
• zaburzenia psychiczne: splątanie, reakcje lękowe, niezwykłe sny, omamy oraz depresja,
• zaburzenia widzenia i słuchu, szumy uszne,
• zaburzenie czynności wątroby, żółtaczka cholestatyczna i zapalenie wątroby,
• reakcje nadwrażliwości na światło.

O nieznanej częstości zgłaszana jest neuropatia obwodowa i polineuropatia - nietypowe odczuwanie bólu, pieczenie, mrowienie, drętwienie lub osłabienie mięśni kończyn - oraz reakcja typu DRESS, przebiegająca z wysypką, gorączką i zapaleniem narządów wewnętrznych.

Objawy, przy których trzeba przerwać lek i natychmiast skontaktować się z lekarzem: drgawki, biegunka z podejrzeniem zapalenia jelit, obrzęk skóry i błon śluzowych, ciężka reakcja alergiczna, osłabienie lub ból ścięgna oraz ciężka wysypka z pęcherzami i owrzodzeniami jamy ustnej, gardła, nosa i oczu.

 

Cyprofloksacyna - interakcje

Cyprofloksacyna jest inhibitorem CYP1A2 i to jedna z najistotniejszych rzeczy, jakie trzeba o niej wiedzieć: podnosi stężenie leków metabolizowanych przez ten enzym, nasilając ich działanie i toksyczność.

Ulotka wymienia na tej liście m.in. agomelatynę, teofilinę, kofeinę, pentoksyfilinę, duloksetynę, klozapinę, olanzapinę, ropinirol i tyzanidynę. Dla agomelatyny jednoczesne stosowanie jest przeciwwskazane, a dla tyzanidyny - również przeciwwskazane, bo może wywołać niskie ciśnienie i senność.

Pozostałe interakcje, które ulotki opisują konkretnie:

• teofilina - trzeba oznaczyć jej stężenie we krwi i zmniejszyć dawkę,
• metotreksat - cyprofloksacyna może hamować jego transport przez kanaliki nerkowe, zwiększając stężenie i toksyczność; jednoczesnego stosowania nie zaleca się,
• antagoniści witaminy K (warfaryna, acenokumarol i inne) - działanie przeciwzakrzepowe może się nasilić, trzeba kontrolować INR w trakcie i krótko po leczeniu skojarzonym,
• glibenklamid - nasilenie działania obniżającego cukier,
• fenytoina - stężenie może zarówno wzrosnąć, jak i spaść, więc trzeba je monitorować,
• zolpidem - jednoczesnego stosowania nie zaleca się,
• leki wpływające na rytm serca - przeciwarytmiczne, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, makrolidy i część leków przeciwpsychotycznych.

Ostrożność i rozmowę z lekarzem wymagają jeszcze syldenafil, lidokaina dożylna, cyklosporyna, probenecyd, metoklopramid i ropinirol.

Kofeina na tej liście nie jest ciekawostką: oznacza, że w trakcie leczenia ta sama kawa może działać mocniej niż zwykle.

 

Cyprofloksacyna - w jakich lekach występuje i recepta online

Cyprofloksacyna występuje w bazie pod kilkoma nazwami handlowymi, w tabletkach powlekanych oraz w postaciach dożylnych - koncentratach i gotowych roztworach do infuzji. Ta sama marka pojawia się czasem dwukrotnie, raz jako tabletki, raz jako postać dożylna; nie jest to pomyłka, a dwie różne postacie tego samego preparatu. Pełna lista z podmiotami odpowiedzialnymi jest pod tym tekstem.

Postacie dożylne podaje personel medyczny, najczęściej w szpitalu. Przy leczeniu doustnym o doborze antybiotyku decyduje lekarz - między innymi dlatego, że przy części najczęstszych zakażeń cyprofloksacyna jest lekiem rezerwowym, a nie pierwszego wyboru.

W Dimedic możesz skonsultować się online: wypełniasz ankietę medyczną, a lekarz ocenia, czy leczenie jest w Twoim przypadku zasadne, biorąc pod uwagę rodzaj zakażenia, przebyte reakcje po chinolonach, choroby nerek, cukrzycę, padaczkę, problemy ze ścięgnami oraz pozostałe przyjmowane leki. Przy pozytywnej ocenie e-recepta trafia do Ciebie SMS-em lub e-mailem.

Jeśli objawom towarzyszy wysoka gorączka, silny ból, krew w moczu lub kale albo szybkie pogorszenie stanu, nie czekaj na konsultację online - to sytuacja wymagająca badania przez lekarza.