Rodzaje depresji i stopnie: objawy typowe i nietypowe
Autor: Piotr Brzózka
Depresja to poważna, przewlekła choroba, która dotyka milionów ludzi na całym świecie. Istnieje wiele rodzajów depresji, różniących się objawami, przyczynami i nasileniem. Wyróżniamy między innymi depresję kliniczną (dużą depresję), dystymię (przewlekłe obniżenie nastroju), depresję sezonową (SAD), depresję poporodową, a także depresję dwubiegunową, występującą w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej.
Każdy z tych typów może mieć różne stopnie nasilenia – od łagodnego, przez umiarkowany, aż po ciężki, zagrażający życiu. Objawy depresji mogą być typowe, takie jak utrata zainteresowań, przewlekłe uczucie smutku, brak energii, trudności z koncentracją czy zmiany apetytu. W nietypowych postaciach depresji pojawiają się na przykład wzmożona senność, nadmierny apetyt, czy wyjątkowa wrażliwość na odrzucenie.
Poznanie typologii depresji i jej różnorodnych objawów pomaga w zrozumieniu tej choroby i może być pierwszym krokiem w kierunku skutecznego leczenia. Warto pamiętać, że każda forma depresji wymaga profesjonalnej diagnozy i wsparcia.
Rodzaje depresji
Depresja jest chorobą, tudzież zaburzeniem, o niezwykle zróżnicowanym charakterze.
Istnieje przynajmniej kilka klasyfikacji depresji i kilkanaście różnych jej postaci.
Ze względu na rodzaj zaburzeń afektywnych, wyróżnia się następujące rodzaje depresji:
depresja w przebiegu choroby afektywnej jednobiegunowej. Mówimy w takim przypadku o pojedynczym epizodzie tzw. dużej depresji (trwającej minimum 2 tygodnie) lub depresji nawracającej. Tego typu zaburzenia na przestrzeni życia dotykają 10-15 proc. populacji;
depresja w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej. Znacznie rzadsza. Charakteryzuje się naprzemiennym występowaniem objawów depresji i manii.
Przyjmując za główne kryterium podziału patogenezę schorzenia, wymienia się natomiast takie rodzaje depresji, jak:
- depresja endogenna – powodowana czynnikami biologicznymi (wewnętrznymi), związana ze zbyt niskim poziomem takich neuroprzekaźników, jak dopamina, serotonina i noradrenalina;
- depresja egzogenna – jej powodem są czynniki zewnętrzne, takie jak śmierć bliskiej osoby, zranione uczucia, toksyczna relacja, prześladowanie w szkole, nadmierna presja w pracy etc.
Dodatkowo wyróżnia się typy depresji, które występują w specyficznych okolicznościach lub mają charakterystyczny przebieg.
Należą do nich:
- depresja poporodowa – poważny stan, który może dotknąć młode matki po porodzie, charakteryzujący się specyficznymi objawami i czynnikami ryzyka.
- depresja w ciąży
- depresja młodzieńcza,
- depresja atypowa,
- depresja anankastyczna,
- depresja hipochondryczna,
- depresja melancholiczna,
- depresja depersonalizacyjna,
- depresja anaklityczna,
- depresja urojeniowa,
- depresja katatoniczna,
- depresja lekoodporna,
- depresja sezonowa – objawia się głównie w okresach niskiego nasłonecznienia, takich jak jesień i zima, z charakterystycznymi objawami i metodami leczenia.
- depresja lękowa – łączy objawy depresji z intensywnym lękiem i pobudzeniem, wymagając kompleksowego podejścia w leczeniu.
Czym jest depresja?
Depresja to złożone zaburzenie psychiczne, które może przybierać różne formy i nasilenie. Jest to stan emocjonalny, który głęboko wpływa na funkcjonowanie jednostki zarówno na płaszczyźnie psychicznej, jak i fizycznej. Depresję definiuje nie tylko głęboki smutek, ale również szereg innych objawów, które znacząco obniżają jakość życia. Kluczowe cechy depresji obejmują utratę zainteresowania codziennymi aktywnościami, obniżenie nastroju, zmniejszenie energii i motywacji. Osoby dotknięte depresją często odczuwają uczucie bezsensu, beznadziejności oraz trudności w koncentracji i podejmowaniu decyzji. Warto pamiętać, że depresja to nie tylko chwilowe obniżenie nastroju, ale poważne zaburzenie wymagające profesjonalnej pomocy.
Rodzaje depresji — depresja endogenna i egzogenna
Depresja endogenna to forma depresji, której przyczyny głęboko tkwią w organizmie jednostki, często związane z czynnikami genetycznymi. W przypadku depresji endogennej, zaburzenia neuroprzekaźników, takich jak serotonina, dopamina i noradrenalina, odgrywają wielką rolę. Z kolei depresja egzogenna to forma depresji, w której czynniki zewnętrzne, takie jak stres, traumy czy utrata bliskiej osoby, są głównymi wyzwalaczami. Zrozumienie tradycyjnego podziału depresji ze względu na przyczyny umożliwia dostosowane podejście terapeutyczne. W praktyce klinicznej istotne jest uwzględnienie zarówno czynników endogennych, jak i egzogennych, aby skutecznie leczyć i wspierać osoby dotknięte depresją.
Stopnie depresji
W diagnostyce i leczeniu choroby istotne są też stopnie depresji, które oddają natężenie jej objawów.
Depresja 1 stopnia, lekka, zwana też subdepresją, cechuje się występowaniem obniżonego nastroju przez większą część dnia, niezależnie od okoliczności. Sporadycznie mogą się też pojawiać inne oznaki zaburzeń depresyjnych, w tym zmęczenie, zniechęcenie, złe samopoczucie, brak zadowolenia, pogorszenie snu, gorszy apetyt. Do depresji lekkiej zaliczana jest niekiedy tzw. depresja maskowana, objawiająca się występowaniem licznych objawów psychosomatycznych, w szczególności bólowych.
Depresja 2 stopnia, umiarkowana. Występuje znaczne i stałe pogorszenie nastroju, a także anhedonia (czyli niemożność przeżywania przyjemności i emocjonalne zobojętnienie), zniechęcenie, alienacja społeczna, pogorszenie funkcjonowania w rodzinie, w grupie rówieśniczej, w pracy.
Depresja 3 stopnia. Bardzo silna. Jeśli występuje bez objawów psychotycznych, pacjenci najczęściej zmagają się z takimi symptomami, jak głęboki smutek, zobojętnienie, niezdolność do wykonywania codziennych czynności, a także często myśli samobójcze. Jeśli dodatkowo dochodzą do tego objawy psychotyczne, osoba chora ma silne urojenia dotyczące winy i kary, myśli i zachowania hipochondryczne oraz zahamowania ruchowe. W takich przypadkach kluczowe jest leczenie farmakologiczne, które może znacząco poprawić stan pacjenta.
Typowe objawy depresji
Typowe objawy depresji, występujące w jej klasycznych postaciach, to przede wszystkim:
- obniżony nastrój, utrzymujący się minimum dwa tygodnie i niemający związku z konkretnymi wydarzeniami, przeżyciami lub odczuciami,
- zobojętnienie emocjonalne – nawet czynności, które sprawiały wcześniej radość, teraz nie wywołują żadnych pozytywnych odczuć,
- zniżona samoocena. poczucie winy, negatywny ogląd sytuacji, widzenie przyszłości w czarnych barwach,
- osłabienie kondycji fizycznej, związane z obniżeniem nastroju, ewidentny spadek poziomu życiowej energii, trudność w wykonywaniu codziennych obowiązków, spowolnienie ruchowe,
- zaburzenia lękowe, fobia społeczna, strach o własne zdrowie i życie,
- wycofywanie się z interakcji społecznych, zamykanie się w czterech ścianach,
- problemy z koncentracją i zapamiętywaniem, a także logicznym myśleniem. obniżenie kondycji intelektualnej. unikanie wyzwań, ucieczka od planowania przyszłości, bierność,
- zaburzenia łaknienia lub nadmierny apetyt,
- zaburzenia snu – bezsenność, senność,
- zaburzenia rytmu dobowego,
- zaburzenia popędu seksualnego,
- myśli samobójcze, odczuwane jako „jedyne wyjście”, chęć skrócenia psychicznego cierpienia.
Nietypowe objawy depresji
Oprócz tego wyróżnia się też nietypowe objawy depresji.
Występują one przede wszystkim w przebiegu schorzeń i zaburzeń odbiegających od klasycznego wzorca, a więc m.in. w depresji anankastycznej, atypowej, czy maskowanej.
Oto krótki ich przegląd:
Depresja maskowana – występuje 5 typów tzw. masek depresji, w tym:
- maski bólowe (ból brzucha, klatki piersiowej, pleców, głowy, rąk, nóg, narządów płciowych),
- maski psychosomatyczne i wegetatywne (mrowienie ciała, zaburzenia erekcji, przedwczesny wytrysk, nieregularne miesiączkowanie, nudności, zaparcia, biegunki, zespół niespokojnych nóg, zawroty głowy, pogorszenie widzenia),
- maski psychopatologiczne (lęki, fobie, natręctwa),
- maski behawioralne (zachowania kompulsywne, patologiczne, nieracjonalne, ryzykowne, zastępcze),
- zaburzenia rytmu okołodobowego (zbyt wczesne lub zbyt późne wstawanie i zasypianie, spożywanie posiłków o nietypowych godzinach itd.).
Choroba afektywna dwubiegunowa obejmuje naprzemienne epizody depresji i manii, co wpływa na codzienne funkcjonowanie pacjentów.
Depresja atypowa, zwana też lękową lub agitowaną. Objawia się silnym poczuciem lęku i związanym z tym pobudzeniem psychoruchowym. Bardzo często towarzyszą jej myśli samobójcze. W przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej fazy depresyjne charakteryzują się nasilonymi objawami, które mogą zwiększać ryzyko samobójstwa.
Depresja hipochondryczna – typowym objawem jest nasilony lęk o własne zdrowie i życie.
Depresja depersonalizacyjna – pacjent ma poczucie odrealnienia swojej osoby i otaczającego świata. Jest zobojętniały na ludzi i wydarzenia.
Depresja anankastyczna – osoba chora ma skłonność do kompulsywnych działań i natręctw w myśleniu.
Depresja melancholiczna wiąże się przede wszystkim ze spadkiem tzw. napędu psychoruchowego, a więc całkowitą utratą energii życiowej.
Depresja anaklityczna – występuje u noworodków i cechuje się zaburzeniem łaknienia w odpowiedzi na izolację od matki.
Zaburzenia snu a depresja
Zaburzenia snu są częstym objawem depresji. Osoby dotknięte depresją często doświadczają trudności ze snem, takich jak bezsenność lub nadmierna senność. Bezsenność może objawiać się trudnościami w zasypianiu, częstym budzeniem się w nocy lub wczesnym budzeniem się rano. Z kolei nadmierna senność to stan, w którym osoba czuje się nadmiernie zmęczona i śpi dłużej niż zwykle. Zaburzenia snu mogą być również przyczyną depresji, ponieważ brak snu może powodować obniżenie nastroju i zmniejszenie energii. Leczenie zaburzeń snu jest ważnym elementem terapii depresji, ponieważ może pomóc w poprawie jakości życia i redukcji objawów depresji. Warto zwrócić uwagę na to, że poprawa jakości snu może znacząco wpłynąć na ogólne samopoczucie i funkcjonowanie osoby z depresją.
Jaki mam typ depresji?
Jaki mam typ depresji – to pytanie często stawiane przez osoby szukające wsparcia u psychiatry lub psychoterapeuty, a także szukające odpowiedzi na własną rękę.
Należy wiedzieć, że bez specjalistycznej wiedzy i szeregu konsultacji, nie sposób określić, jakiego typu zaburzenia afektywne ma pacjent, ani zidentyfikować innych ewentualnych zaburzeń psychicznych, takich jak lęki czy uzależnienia.
Często bowiem objawy są zbliżone lub mało charakterystyczne, a jeden dosłownie szczegół potrafi przesądzić o takiej a nie innej diagnozie.
Warto też pamiętać, że depresja, zwłaszcza atypowa lub maskowana, mylone są z innymi zaburzeniami (nerwica lękowa, zespół jelita drażliwego, migreny, choroby układu krążenia itd.).
Dlatego podejmując leczenie zawsze należy korzystać z pomocy lekarza, tym bardziej, że skuteczne leki na depresję wydawane są jedynie na receptę. Zrozumienie i odpowiednie leczenie zaburzeń psychicznych, takich jak depresja poporodowa czy depresja nerwicowa, jest kluczowe dla poprawy jakości życia osób dotkniętych tymi problemami.
Osoby, które boją się lub wstydzą opowiedzieć o swoich problemach psychiatrze w cztery oczy, mogą wybrać konsultacje lekarskie przez Internet.
Leczenie depresji
Leczenie depresji obejmuje różne metody, takie jak psychoterapia, farmakoterapia i inne formy terapii. Celem leczenia depresji jest nauka sposobów radzenia sobie z depresją i poprawa jakości życia. Psychoterapia, w tym terapia poznawczo-behawioralna, jest skutecznym sposobem leczenia depresji, ponieważ pomaga w zrozumieniu przyczyn depresji i nauczeniu się sposobów radzenia sobie z nią. Farmakoterapia, czyli leczenie lekami przeciwdepresyjnymi, może być również skutecznym sposobem leczenia depresji, zwłaszcza w przypadkach ciężkiej depresji. Leki przeciwdepresyjne pomagają w regulacji neuroprzekaźników w mózgu, co może przyczynić się do poprawy nastroju i zmniejszenia objawów depresji. Inne formy terapii, takie jak terapia grupowa czy terapia zajęciowa, mogą być również skuteczne, ponieważ pomagają w nawiązywaniu kontaktów i dzieleniu się doświadczeniami z innymi osobami dotkniętymi depresją. Ważne jest, aby leczenie depresji było dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta i uwzględniało zarówno przyczyny depresji, jak i jej objawy.
Czytaj też:
Przychodnia online Dimedic - wybierz konsultację:
Treści z działu "Wiedza o zdrowiu" z serwisu dimedic.eu mają charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie mogą zastąpić kontaktu z lekarzem lub innym specjalistą. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie porad i informacji zawartych w serwisie bez konsultacji ze specjalistą.
Bibliografia do artykułu
- Stopnie nasilenia depresji, http://stopdepresji.pl
- Czym jest depresja?, http://twarzedepresji.pl/o-depresji
- Maski depresji - ukryte przyczyny spadku nastroju, https://oczymlekarze.pl
- Milena Osińska, Adam Kazberuk, Katarzyna Celińska-Janowicz, Rafał Zadykowicz, Edyta Rysiak, Depresja – choroba cywilizacyjna XXI wieku, Geriatria 2017; 11:
- Constance Hammen, Depresja, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2006
- Obraz kliniczny depresji, http://www.depresja.org