Glikokortykosteroidy

Ta podstrona zbiera glikokortykosteroidy działające ogólnie na organizm, czyli podawane doustnie, w zastrzykach i w infuzjach. Znajdziesz tu osiem różnych substancji czynnych. Osobne podkategorie mają deksametazon i metyloprednizolon. Jeśli szukasz wyjaśnienia, czym są kortykosteroidy i jak działają, osobne omówienie znajdziesz w artykułach o kortykosteroidach i o sterydach.

 

Leki z glikokortykosteroidami - jakie substancje tu znajdziesz?

Substancje z tej grupy to syntetyczne odpowiedniki kortyzolu, hormonu wytwarzanego przez korę nadnerczy. W tej podkategorii jest ich osiem:

• betametazon, deksametazon, metyloprednizolon, prednizolon, prednizon, triamcinolon, hydrokortyzon i deflazakort.

Ulotka prednizonu opisuje działanie tych leków najdokładniej. Hamują rozwój objawów zapalenia, nie wpływając na jego przyczynę - powstrzymują gromadzenie się komórek w ognisku zapalnym i zmniejszają przepuszczalność naczyń włosowatych, przez co nie tworzą się obrzęki. Działają też immunosupresyjnie, czyli hamują reakcje odpornościowe.

Robią jednak znacznie więcej, i to tłumaczy ich działania niepożądane. Według ulotki prednizolon: nasila wchłanianie zwrotne sodu i wydalanie potasu, zatrzymuje wodę, hamuje wydzielanie ACTH przez przysadkę, nasila rozpad białek, zwiększa stężenie glukozy we krwi, uwalnia kwasy tłuszczowe z tkanki tłuszczowej i zmniejsza stężenie wapnia, co prowadzi do zahamowania wzrostu kości u dzieci i osteoporozy w każdym wieku.

Jedna ciekawostka o najczęściej stosowanym z nich: prednizon sam jest nieaktywny. Znaczenie kliniczne ma prednizolon, który powstaje z niego w wątrobie.

 

Równoważność dawek - dlaczego 0,6 mg działa jak 20 mg

To najbardziej praktyczna informacja na tej stronie, bo pozwala zrozumieć, dlaczego dawki różnych preparatów tak bardzo się od siebie różnią. Ulotka prednizonu podaje, że 5 mg prednizonu wykazuje działanie przeciwzapalne równoważne:

• 4 mg metyloprednizolonu,
• 4 mg triamcinolonu,
• 0,75 mg deksametazonu,
• 0,6 mg betametazonu,
• 20 mg hydrokortyzonu.

Rozpiętość jest więc blisko trzydziestokrotna: 0,6 mg betametazonu robi to samo, co 20 mg hydrokortyzonu. Dlatego liczba miligramów na opakowaniu nic nie mówi o sile leku, dopóki nie wiesz, o którą substancję chodzi - i dlatego nie da się przeliczyć dawki samodzielnie, zamieniając jeden preparat na drugi.

Substancje różnią się też drugim działaniem, mineralokortykosteroidowym, czyli wpływem na gospodarkę wodno-sodową. Ulotka podaje, że u prednizonu stanowi ono około 60% aktywności hydrokortyzonu.

 

W jakich chorobach stosuje się te leki?

Lista wskazań jest jedną z najdłuższych w całej bazie. Ulotka metyloprednizolonu dzieli ją na grupy:

• Choroby reumatyczne - łuszczycowe i reumatoidalne zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, ostre dnawe zapalenie stawów, zapalenie kaletki maziowej i pochewki ścięgna, zapalenie nadkłykcia.
• Układowe choroby tkanki łącznej - toczeń rumieniowaty układowy, zapalenie wielomięśniowe i skórno-mięśniowe, polimialgia reumatyczna, olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic.
• Choroby dermatologiczne - pęcherzyca, ciężka postać łuszczycy i łojotokowego zapalenia skóry, zespół Stevensa-Johnsona, złuszczające zapalenie skóry.
• Ciężkie choroby alergiczne - ale, jak zapisuje ulotka, tylko gdy inne metody leczenia są nieskuteczne.
• Zaburzenia endokrynologiczne - tu rola jest inna: lek jest leczeniem substytucyjnym, czyli zastępuje hormon, którego organizm nie wytwarza.

Ulotka prednizonu podaje osobno konkretne schematy, na przykład w zaostrzeniu stwardnienia rozsianego (200 mg na dobę przez 7 dni, potem 80 mg co drugi dzień przez miesiąc) i w zespole nerczycowym u dzieci, z dawkami zależnymi od wieku.

 

Dlaczego te leki przyjmuje się rano i raz na dobę?

To nie jest zwyczaj, a konkretny mechanizm. Ulotka prednizonu wyjaśnia: lek zaleca się podawać raz na dobę w godzinach rannych, ponieważ rano organizm sam wydziela najwięcej kortykosteroidów. Przyjęcie leku w tym rytmie najmniej zaburza oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, czyli mechanizm, którym organizm reguluje własną produkcję hormonu.

Zwykle stosowane dawki prednizonu u dorosłych i młodzieży to 5-60 mg na dobę, a w dawkach podzielonych maksymalnie do 250 mg. U dzieci dawka wyliczana jest z masy ciała.

 

Jak odstawia się leki z glikokortykosteroidami?

Najważniejsza rzecz o tych lekach: nagłe przerwanie leczenia może spowodować niewydolność kory nadnerczy. Organizm, dostając hormon z zewnątrz, ogranicza własną produkcję i potrzebuje czasu, żeby ją odbudować.

Ulotka prednizonu podaje konkretne zasady, co w tej bazie jest rzadkie:

• Po długotrwałym leczeniu dużymi dawkami - odstawianie można rozpocząć od zmniejszania dawki o 1 mg miesięcznie.
• Po krótkim leczeniu - o 2-5 mg co 2-7 dni.
• Do 40 mg na dobę przez okres krótszy niż 7 dni - taką dawkę można odstawić bez ryzyka zahamowania osi przysadka-nadnercza.

Ten ostatni punkt wyjaśnia, dlaczego krótka, kilkudniowa osłona sterydowa wygląda inaczej niż leczenie przewlekłe. Ulotka dodaje też, że po uzyskaniu efektu leczniczego dawkę zmniejsza się do najmniejszej dawki skutecznej, oraz że w sytuacjach zwiększonego stresu może być konieczne czasowe podanie większej dawki.

 

Przeciwwskazania i ryzyko zakażeń

Przeciwwskazania w ulotce prednizonu są krótkie: uczulenie na substancję oraz układowe zakażenie grzybicze. Znacznie dłuższa jest lista ostrzeżeń, a jej trzon dotyczy odporności.

Glikokortykosteroidy maskują objawy zakażenia i zmniejszają odporność, a częstość powikłań infekcyjnych rośnie wraz z dawką. Ulotka metyloprednizolonu zapisuje to wprost: zakażenia mogą być łagodne, ale też ciężkie, czasami śmiertelne. Z tego wynikają trzy praktyczne zalecenia:

• Unikać kontaktu z ospą wietrzną i odrą - u osób leczonych kortykosteroidami ich przebieg jest znacznie cięższy.
• Szczepionki z żywymi, osłabionymi wirusami są przeciwwskazane przy dawkach immunosupresyjnych.
• Przy gruźlicy utajonej lub dodatniej próbie tuberkulinowej konieczna jest ścisła obserwacja, bo choroba może się reaktywować.

Osobne ostrzeżenie dotyczy twardziny skóry: dawki od 15 mg na dobę zwiększają ryzyko twardzinowego przełomu nerkowego, którego objawami są wzrost ciśnienia i zmniejszenie ilości moczu.

 

Na co uważać przy dłuższym leczeniu?

Ulotka prednizonu zaczyna ten rozdział od zdania, które warto przeczytać uważnie: krótkotrwałe stosowanie tylko wyjątkowo prowadzi do działań niepożądanych, a ryzyko wymienione poniżej dotyczy przede wszystkim leczenia długotrwałego. To ważne rozróżnienie, bo lista jest długa:

• Hormonalne i metaboliczne: zespół Cushinga, wtórna niedoczynność kory nadnerczy i przysadki, zahamowanie wzrostu u dzieci, ujawnienie cukrzycy i zwiększone zapotrzebowanie na insulinę, zwiększenie masy ciała i łaknienia, zaburzenia cyklu miesiączkowego, hirsutyzm.
• Kostne: osteoporoza w każdym wieku.
• Oczne: zaćma, wzrost ciśnienia śródgałkowego, jaskra - zwykle po leczeniu trwającym co najmniej rok.
• Żołądkowo-jelitowe: wrzód trawienny z ryzykiem perforacji i krwawienia, perforacje jelita, zapalenie trzustki.
• Naczyniowe: zespoły zakrzepowo-zatorowe, wzrost ciśnienia tętniczego przy średnich i dużych dawkach.
• Skórne: rozstępy, trądzik, upośledzone gojenie ran, wybroczyny.

Osobno warto wiedzieć o działaniu, które zaskakuje pacjentów najczęściej. Ulotka podaje, że zaburzenia psychiczne - objawy przypominające manię, majaczenie lub objawy psychotyczne - występują u 15 do 50% pacjentów, najczęściej w ciągu pierwszych dwóch tygodni leczenia, zależnie od dawki, najczęściej przy 40 mg prednizonu na dobę. Najbardziej narażone są kobiety i osoby z toczniem rumieniowatym. To nie jest rzadkie powikłanie i warto o nim wiedzieć zawczasu.

Ulotka wspomina też o gospodarce elektrolitowej: przy średnich i dużych dawkach może być konieczne ograniczenie sodu w diecie i uzupełnianie potasu.

 

Leki z glikokortykosteroidami - nazwy i recepta online

Preparaty w tej podkategorii występują w tabletkach, w postaciach do wstrzykiwań i infuzji oraz w czopkach doodbytniczych. Pełna lista z substancjami czynnymi, postaciami i podmiotami odpowiedzialnymi jest pod tym tekstem, a osobne podkategorie mają deksametazon i metyloprednizolon.

Jeśli ta strona nie jest tą, której szukasz, glikokortykosteroidy w innych postaciach zbierają w bazie osobne podkategorie: wziewne oraz okulistyczne.

Wszystkie preparaty w tej podkategorii wymagają recepty, a leczenie prowadzi lekarz - dawkę ustala indywidualnie, zmniejsza do najmniejszej skutecznej i rozpisuje schemat odstawiania. W Dimedic możesz skonsultować się online: wypełniasz ankietę medyczną, a lekarz ocenia, czy leczenie jest w Twoim przypadku zasadne. Przy pozytywnej ocenie e-recepta trafia do Ciebie SMS-em lub e-mailem.