Kortykosteroidy

Ta podstrona zbiera kortykosteroidy działające ogólnie - czyli takie, które po przyjęciu trafiają do całego organizmu, a nie działają tylko w miejscu podania. Wszystkie wydawane są na receptę. Występują w dwóch grupach postaci: doustnej (tabletki, czopki) oraz do wstrzykiwań i wlewów, podawanej przez personel medyczny. Podstrona należy do kortykosteroidów działających ogólnie.

 

Co dokładnie obejmuje ta podkategoria?

Od tego zależy różnica między tą podstroną a sąsiednią, więc warto to wiedzieć, zanim zacznie się porównywać listy leków.

Kortykosteroidy to nazwa szersza: obejmuje hormony kory nadnerczy i ich syntetyczne odpowiedniki w dwóch rodzinach:

• glikokortykosteroidy - działające przeciwzapalnie, przeciwalergicznie i immunosupresyjnie; to one stanowią zdecydowaną większość preparatów w tej podkategorii i mają w bazie własną podstronę,
• mineralokortykosteroidy - działające na gospodarkę soli mineralnych i wody; w tej podkategorii jest ich dokładnie jeden preparat.

Dlatego ta podstrona jest szersza od podstrony glikokortykosteroidów o jedną pozycję - i o całą jedną grupę wskazań, bo mineralokortykosteroid leczy coś zupełnie innego.

 

Mineralokortykosteroid - lek na niedobór, nie na zapalenie

Ta część jest najbardziej nieoczywista i warto ją znać, żeby nie pomylić dwóch bardzo różnych leków o podobnej nazwie grupy.

Ulotka opisuje mineralokortykosteroidy jako hormony produkowane przez korę nadnerczy, które wywierają silne działanie na przemianę soli i związków mineralnych oraz odpowiadają za rozmieszczenie wody w organizmie. Preparat w tej podkategorii zawiera syntetyczny odpowiednik takiego hormonu - fludrokortyzon.

Jego wskazania nie mają nic wspólnego ze stanem zapalnym:

• pierwotna niewydolność kory nadnerczy, czyli choroba Addisona,
• wtórna niewydolność kory nadnerczy,
• zespół nadnerczowo-płciowy z utratą soli.

Innymi słowy: glikokortykosteroid podaje się, żeby wyciszyć nadmierną reakcję organizmu, a mineralokortykosteroid - żeby uzupełnić hormon, którego organizm nie wytwarza. To różnica kierunku, nie siły.

Z tego wynikają też nietypowe zalecenia. Ulotka każe przyjmować lek między posiłkami oraz ograniczyć sól w pokarmach, bo preparat zwiększa gromadzenie sodu, co może powodować obrzęki i wzrost ciśnienia. Dawkowanie: 1-3 tabletki na dobę albo 2-3 tabletki co drugi lub trzeci dzień, bez dzielenia tabletek. I ostrzeżenie najważniejsze: przerwanie leczenia po długotrwałym stosowaniu może prowadzić do ostrej niewydolności kory nadnerczy, spadku ciśnienia i zgonu - o zakończeniu leczenia decyduje wyłącznie lekarz.

 

Kortykosteroidy działające ogólnie - na co się stosuje?

Większość preparatów w tej podkategorii to glikokortykosteroidy i ich wskazania są bardzo szerokie - obejmują choroby autoimmunologiczne i reumatyczne, ciężkie reakcje alergiczne, choroby skóry o rozległym przebiegu, choroby krwi, stany zapalne jelit, choroby oczu, obrzęk mózgu, ciężkie napady astmy, leczenie paliatywne w chorobach nowotworowych oraz zapobieganie wymiotom po chemioterapii.

Pełne omówienie wskazań, równoważności dawek i zasad odstawiania jest na podstronie glikokortykosteroidów, a najsilniejsza substancja z tej grupy ma własną podstronę - deksametazonu. Osobno wydzielony jest metyloprednizolon.

 

Tabletki, zastrzyki i czopki - co jest w tej podkategorii

Warto o tym wiedzieć, bo nazwa podstrony może sugerować węższy zakres, niż ma w rzeczywistości. W tej podkategorii są trzy grupy postaci:

• tabletki - najliczniejsza grupa, przyjmowane samodzielnie według schematu ustalonego przez lekarza,
• roztwory, zawiesiny i proszki do sporządzania roztworów do wstrzykiwań i wlewów - podaje je personel medyczny; część z nich to preparaty o przedłużonym działaniu, podawane domięśniowo lub dostawowo, a jeden zawiera dodatkowo lidokainę, czyli środek miejscowo znieczulający,
• czopki doodbytnicze - jeden preparat, stosowany głównie u dzieci, gdy podanie doustne jest niemożliwe.

Postać nie jest tu kwestią wygody: preparaty do wstrzykiwań stosuje się w stanach nagłych i w podaniu miejscowym do stawu, a tabletki w leczeniu prowadzonym w domu. Nie są wobec siebie wymienne.

 

Kortykosteroidy działające ogólnie - przeciwwskazania

Dla całej grupy ulotki wymieniają nadwrażliwość na substancję czynną lub pomocniczą oraz zakażenia układowe, jeśli nie jest prowadzone leczenie przeciwzakaźne. Osobnym przeciwwskazaniem jest szczepienie szczepionkami żywymi u osób leczonych dawkami immunosupresyjnymi - ulotka mineralokortykosteroidu dodaje, że lek zmniejsza skuteczność takich szczepionek.

Przed rozpoczęciem leczenia ulotki każą powiedzieć lekarzowi o: chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy, chorobach jelit, zakrzepowym zapaleniu żył, przewlekłym zapaleniu nerek i niewydolności nerek, osteoporozie (szczególnie u kobiet po menopauzie), nużliwości mięśni, zakażeniach grzybiczych i wirusowych oraz jaskrze - także występującej w rodzinie.

Szczególnej uwagi wymagają trzy choroby zakaźne: ulotki ostrzegają, że pod wpływem leczenia ospa wietrzna, półpasiec i odra mogą mieć cięższy przebieg, a osoby, które nie chorowały na nie wcześniej, powinny unikać narażenia.

 

Kortykosteroidy działające ogólnie - skutki uboczne

Przy leczeniu ogólnym działania niepożądane dotyczą całego organizmu, a nie jednego miejsca - i to zasadnicza różnica wobec sterydów stosowanych na skórę, do nosa czy do oczu.

Objawy, przy których ulotki każą natychmiast skontaktować się z lekarzem:

• reakcja uczuleniowa - wysypka, obrzęk twarzy, trudności w oddychaniu,
• wymioty z krwią, czarny stolec lub stolec ze świeżą krwią,
• wysoka gorączka, osłabienie i złe samopoczucie, czyli objawy zakażenia,
• zaburzenia psychiczne - nienaturalnie nadmierna radość, głęboki smutek, nasilenie objawów psychoz.

Pozostałe działania, przede wszystkim przy dłuższym leczeniu: obrzęki stóp i nóg, wzrost ciśnienia tętniczego, zwiększone wydalanie wapnia, zaburzenia rytmu serca, nieostre widzenie, osłabienie mięśni, osteoporoza i zwiększona skłonność do złamań, aseptyczna martwica głowy kości udowej, zwiększenie apetytu i masy ciała, dolegliwości żołądkowe, choroba wrzodowa i krwawienie z przewodu pokarmowego, zapalenie trzustki, grzybica jamy ustnej, trudniejsze gojenie ran oraz zanik kory nadnerczy, który może utrzymywać się przez wiele lat po zakończeniu leczenia.

Osobno trzeba wiedzieć o dwóch rzeczach. Pierwsza: lek maskuje objawy zakażenia, więc infekcja może przebiegać skrycie. Druga: u dzieci leczenie może powodować zaburzenia wzrostu i rozwoju, zwłaszcza długotrwałe - dlatego konieczne są okresowe badania.

 

Interakcje - na co zwrócić uwagę

Kortykosteroidy działające ogólnie wchodzą w interakcje z wieloma lekami i ulotki wymieniają je konkretnie. Szczególnej uwagi wymagają:

• leki przeciwcukrzycowe - insulina i leki doustne; kortykosteroid podnosi stężenie glukozy, więc ich dawki mogą wymagać zmiany,
• leki przeciwzakrzepowe - pochodne kumaryny, indandion i heparyna - oraz leki rozpuszczające zakrzepy,
• niesteroidowe leki przeciwzapalne i kwas acetylosalicylowy - razem ze sterydem zwiększają ryzyko powikłań żołądkowych,
• leki moczopędne,
• leki przeciwpadaczkowe i barbiturany - fenytoina, karbamazepina, primidon - oraz ryfampicyna i ryfabutyna; wszystkie mogą osłabiać działanie kortykosteroidu,
• leki stosowane w zakażeniu HIV - rytonawir i kobicystat - które z kolei nasilają jego działanie,
• estrogeny w antykoncepcji, steroidy anaboliczne i androgeny oraz inne glikokortykosteroidy,
• szczepionki z żywymi wirusami - kortykosteroid zmniejsza ich skuteczność.

Lista jest długa, dlatego przed rozpoczęciem leczenia warto pokazać lekarzowi pełny spis przyjmowanych leków, także tych bez recepty.

 

Kortykosteroidy - nazwy leków i recepta online

Preparaty w tej podkategorii występują pod kilkunastoma nazwami handlowymi, w tabletkach, w postaciach do wstrzykiwań i wlewów oraz w czopkach. Ta sama marka pojawia się czasem dwukrotnie - raz jako tabletki, raz jako postać do wstrzykiwań - i nie jest to pomyłka, a dwie różne postacie. Pełna lista z substancjami czynnymi i podmiotami odpowiedzialnymi jest pod tym tekstem.

Leczenia kortykosteroidem działającym ogólnie nie rozpoczyna się i nie przerywa samodzielnie. Dawki zmniejsza się stopniowo, a przy dłuższym leczeniu lekarz kontroluje między innymi ciśnienie, stężenie glukozy i stan kości. Nagłe odstawienie po długim leczeniu jest niebezpieczne.

W Dimedic możesz skonsultować się online: wypełniasz ankietę medyczną, a lekarz ocenia, czy leczenie jest w Twoim przypadku zasadne, biorąc pod uwagę rozpoznanie, przebyte zakażenia, cukrzycę, stan kości, jaskrę w rodzinie i pozostałe przyjmowane leki. Przy pozytywnej ocenie e-recepta trafia do Ciebie SMS-em lub e-mailem.

Stany nagłe - ciężki napad astmy, obrzęk mózgu, ostra niewydolność kory nadnerczy - wymagają leczenia szpitalnego, a nie konsultacji online.