Leki przeciwbólowe

Ta kategoria zbiera leki przeciwbólowe dostępne na receptę, uporządkowane według klasyfikacji ATC. Jest w niej mniej, niż sugeruje nazwa, i jednocześnie coś, czego większość osób tu nie szuka - dlatego zaczynam od tego, co dokładnie obejmuje.

 

Co obejmuje kategoria leków przeciwbólowych?

Kategoria dzieli się na dwie główne gałęzie, a wewnątrz nich na kolejne podkategorie:

• Inne leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe - największa gałąź, obejmująca paracetamol, nefopam oraz dwie dalsze podkategorie:
  • pirazolony, a w nich metamizol,
  • gabapentynoidy, a w nich gabapentyna i pregabalina.
• Leki przeciwmigrenowe - mała, ale osobna gałąź.

Podkategorie pojedynczych substancji - metamizol, gabapentyna, pregabalina - są najbardziej szczegółowe i właśnie na nich znajdziesz wskazania, dawkowanie, przeciwwskazania i działania niepożądane konkretnej substancji. Ta strona służy do orientacji w kategorii, a nie zastępuje tych podstron.

 

Czego w tej kategorii nie ma?

To pytanie jest tu ważniejsze niż zwykle, bo nazwa kategorii obiecuje więcej, niż kategoria zawiera.

Nie ma niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Ibuprofen, diklofenak, naproksen, ketoprofen, meloksykam - żadnego z nich tu nie znajdziesz, mimo że to najczęściej stosowane leki przeciwbólowe. W klasyfikacji ATC należą do innej grupy i w bazie zbiera je kategoria leków przeciwzapalnych i przeciwreumatycznych, a ich postacie na skórę - leki na ból mięśni i stawów działające miejscowo. Omówienie całej grupy NLPZ jest w artykule o niesteroidowych lekach przeciwzapalnych.

Nie ma opioidów. Ani morfiny, ani tramadolu, ani kodeiny, ani preparatów złożonych z opioidem. Nie ma ich w żadnej podkategorii tej kategorii - i nie ma dla nich osobnej kategorii w całej bazie leków. Jeśli szukasz „najsilniejszego leku przeciwbólowego” w tym znaczeniu, nie znajdziesz go w tej bazie; takie leczenie prowadzi się na wizycie, a nie przez konsultację online.

Zostaje więc zbiór nieopioidowych leków przeciwbólowych innych niż NLPZ - i to jest rzeczywista zawartość tej kategorii.

 

Paracetamol - tutaj tylko we wlewie

Paracetamol jest w tej kategorii, ale nie w postaci, w której go znasz. Preparaty paracetamolu zebrane tutaj to roztwory do infuzji - podawane w kroplówce do żyły, przez personel medyczny. Nie ma tu tabletek ani syropów, bo te są dostępne bez recepty i nie trafiają do bazy leków na receptę.

Wskazania do postaci dożylnej są wąskie: krótkotrwałe leczenie bólu o umiarkowanym nasileniu, zwłaszcza w okresie pooperacyjnym, oraz krótkotrwałe leczenie gorączki. Dawkę ustala się na podstawie masy ciała, a nie liczby tabletek.

Jedna liczba z ulotki jest przydatna także osobom przyjmującym paracetamol doustnie. U dorosłych z przewlekłą chorobą wątroby, niewydolnością wątroby, przewlekłą chorobą alkoholową, przewlekłym niedożywieniem, odwodnieniem, zespołem Gilberta oraz o masie ciała poniżej 50 kg nie wolno podawać dawki dobowej większej niż 3 g - a nie standardowej maksymalnej. Powód jest podany wprost: małe rezerwy glutationu w wątrobie.

Przeciwwskazania to nadwrażliwość na paracetamol, nadwrażliwość na propacetamol oraz ciężka choroba wątroby. Osobno ulotka każe natychmiast poinformować lekarza przy ciężkich zaburzeniach czynności nerek, posocznicy, niedożywieniu, przewlekłym alkoholizmie oraz przy jednoczesnym przyjmowaniu flukloksacyliny - notowano wtedy kwasicę metaboliczną, zaburzenie rzadkie, ale poważne.

 

Metamizol i pirazolony

Metamizol jest najbardziej rozpoznawalną substancją w tej kategorii i najczęściej spotykaną w postaci recepturowej - w bazie występuje jako roztwór do wstrzykiwań, krople doustne, tabletki powlekane i proszek do sporządzania roztworu doustnego.

Należy do pirazolonów, czyli podkategorii o jeden poziom węższej. W tej bazie pirazolony i metamizol zawierają te same preparaty, bo metamizol jest jedynym pirazolonem dostępnym w Polsce na receptę - dlatego dwie podkategorie prowadzą do tej samej listy.

Szczegóły - wskazania, przeciwwskazania, interakcje i działania niepożądane, w tym te dotyczące szpiku kostnego - są na podstronie metamizolu. To tam warto zajrzeć, zanim porówna się metamizol z paracetamolem czy z lekiem z grupy NLPZ.

 

Nefopam - nieopioidowy, ale nie NLPZ i nie paracetamol

To najmniej znana substancja w tej kategorii, a jednocześnie ta, która najlepiej pokazuje, czym są „inne leki przeciwbólowe”.

Ulotka opisuje nefopam jako nieopioidowy lek przeciwbólowy, który wykazuje dodatkowo działanie cholinolityczne, przeciwhistaminowe i miejscowo znieczulające. Wylicza przy tym, czego nie robi, i ta lista jest tu najbardziej informatywna: nie działa przeciwzapalnie, przeciwgorączkowo ani zapierająco i nie wpływa hamująco na ośrodek oddechowy.

Siłę działania ulotka podaje liczbowo: działanie przeciwbólowe nefopamu odpowiada około 1/3 równoważnej dawki morfiny, czyli jest około 10 razy silniejsze od kwasu acetylosalicylowego. Mechanizm nie jest w pełni poznany - nefopam jest silnym inhibitorem zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny, a przypuszczalny punkt uchwytu dotyczy zstępujących dróg serotoninergicznych.

Wskazania: łagodne i umiarkowane bóle ostre, na przykład pooperacyjne, oraz niezbyt nasilone bóle przewlekłe, na przykład w chorobach nowotworowych. Dawkowanie doustne to 1-3 tabletki trzy razy na dobę, przyjmowane w trakcie jedzenia lub po posiłkach, przy czym u osób w podeszłym wieku stosuje się dawki mniejsze.

Trzy rzeczy, o których trzeba wiedzieć:

• nefopam jest przeciwwskazany w padaczce, u dzieci do 12 lat oraz przy leczeniu inhibitorami MAO i do 3 tygodni po ich odstawieniu,
• bardzo często powoduje nudności - które, jak zaznacza ulotka, w większości przypadków nie prowadzą do wymiotów - oraz nadmierne pocenie,
• stosowanie może prowadzić do uzależnienia; ulotka podaje, że nefopam może powodować uzależnienie psychiczne typu amfetaminowego, choć nie zostało to dowiedzione.

 

Gabapentynoidy - ból, który nie jest zwykłym bólem

Obecność gabapentyny i pregabaliny w kategorii leków przeciwbólowych bywa zaskoczeniem, bo te same substancje kojarzą się z padaczką. Jest to jednak poprawne: w klasyfikacji ATC mają kod z grupy leków przeciwbólowych, bo ich głównym zastosowaniem jest ból neuropatyczny - ból wynikający z uszkodzenia nerwów, a nie z zapalenia czy urazu tkanek.

To ważne rozróżnienie praktyczne: lek na ból neuropatyczny nie zadziała na ból zęba ani na stłuczenie, a lek z grupy NLPZ nie pomoże na ból po przebytym półpaścu. Dlatego gabapentynoidów nie porównuje się z paracetamolem „co jest mocniejsze” - odpowiadają na inny rodzaj bólu.

Gabapentynoidy mają w bazie wspólną podkategorię oraz osobne podstrony gabapentyny i pregabaliny - i to tam znajdziesz wskazania, dawkowanie oraz zasady odstawiania, które przy tych substancjach są istotne.

 

Leki przeciwmigrenowe - tryptany, gepanty i profilaktyka

Druga gałąź kategorii jest mała, ale zawiera substancje z trzech różnych generacji leczenia migreny, co dobrze widać w ulotkach.

• Tryptany - stosowane doraźnie, do przerwania napadu. W bazie są w postaci tabletek powlekanych, także jako preparat złożony.
• Gepanty, czyli antagoniści receptora CGRP - nowsza grupa, która działa zarówno doraźnie, jak i profilaktycznie. Rimegepant stosuje się w dawce 75 mg w razie potrzeby, a w profilaktyce migreny epizodycznej - co drugi dzień, u pacjentów z co najmniej 4 napadami w miesiącu. Atogepant stosuje się w dawce 60 mg raz na dobę, przy co najmniej 4 dniach z migreną w miesiącu.
• Iprazochrom - starsza substancja stosowana wyłącznie profilaktycznie, a dodatkowo we wczesnym stadium retinopatii cukrzycowej. Ulotka uprzedza o czymś, co bez tej informacji może niepokoić: w trakcie leczenia mocz może przybrać czerwonawo-brązowe zabarwienie - oznacza to tylko wydalanie substancji czynnej i jest całkowicie niegroźne.

Dwie uwagi z ulotek gepantów, warte zapamiętania przy porównywaniu: przy rimegepancie reakcje nadwrażliwości mogą wystąpić po kilku dniach od podania leku, a przy atogepancie w profilaktyce częstym działaniem niepożądanym jest zmniejszenie masy ciała o co najmniej 7%, obok zmniejszonego apetytu, nudności, zaparć i zmęczenia.

Wszystkie preparaty z tej gałęzi zbiera podkategoria leków przeciwmigrenowych.

 

Leki przeciwbólowe na receptę - recepta online

Preparaty w tej kategorii wymagają recepty, a o doborze decyduje lekarz - między innymi dlatego, że „silniejszy” nie znaczy tutaj „lepszy”: paracetamol we wlewie, metamizol, nefopam, gabapentynoid i tryptan odpowiadają na zupełnie różne rodzaje bólu i nie są wobec siebie wymienne.

W Dimedic możesz skonsultować się online: wypełniasz ankietę medyczną, a lekarz ocenia, czy leczenie jest w Twoim przypadku zasadne, biorąc pod uwagę rodzaj i czas trwania bólu, choroby wątroby i nerek, padaczkę oraz pozostałe przyjmowane leki. Przy pozytywnej ocenie e-recepta trafia do Ciebie SMS-em lub e-mailem.

Ból, który pojawił się nagle i jest bardzo silny, ból w klatce piersiowej, ból brzucha z gorączką, ból głowy inny niż dotychczasowe albo ból po urazie wymagają bezpośredniej oceny lekarskiej, a nie leku przeciwbólowego kupionego na podstawie opisu objawów.