Niesteroidowe leki przeciwzapalne

Ta podstrona zbiera okulistyczne niesteroidowe leki przeciwzapalne, czyli krople do oczu z NLPZ. Wszystkie wydawane są na receptę. Podstrona należy do okulistycznych leków przeciwzapalnych w obrębie leków na oczy. Jeśli szukasz omówienia samej grupy NLPZ - jak działa, jakie ma rodzaje i interakcje - jest ono w artykule o niesteroidowych lekach przeciwzapalnych.

 

Krople do oczu z NLPZ - jakie substancje tu znajdziesz?

W tej podkategorii są cztery substancje czynne, wszystkie w jednej postaci - kroplach do oczu:

• diklofenak - najstarsza i najszerzej stosowana z nich,
• nepafenak - substancja, która aktywuje się dopiero w oku, o czym niżej,
• bromfenak - podawany najrzadziej, dwa razy na dobę,
• pranoprofen - jedyna z tej czwórki o wskazaniu niezwiązanym z operacją.

Warto wiedzieć, czego w tej podkategorii nie ma. Nie ma tu ketorolaku, choć bywa kojarzony z okulistyką, ani żadnego NLPZ w postaci maści do oczu. Nie ma też leków łączonych - połączenia leków przeciwzapalnych z przeciwzakaźnymi mają w bazie osobną podkategorię, a okulistyczne sterydy - własną.

 

Na co stosuje się krople do oczu z NLPZ?

Odpowiedź jest zaskakująco wąska i to najważniejsza rzecz na tej stronie: sześć z siedmiu preparatów w tej podkategorii ma wskazania związane z operacją zaćmy albo innym zabiegiem na oku. To nie są krople „na zapalenie oka” w potocznym sensie.

Ulotki wymieniają kolejno:

• zapobieganie i leczenie bólu oraz stanu zapalnego po chirurgicznym usunięciu zaćmy,
• zmniejszanie ryzyka pooperacyjnego obrzęku plamki żółtej po operacji zaćmy u pacjentów z cukrzycą,
• profilaktykę torbielowatego obrzęku plamki po operacji zaćmy z implantacją soczewki,
• hamowanie zwężenia źrenicy w czasie samej operacji zaćmy - wskazanie, którego nie da się realizować samodzielnie, bo krople podaje się na godziny przed zabiegiem,
• zwalczanie bólu gałki ocznej po keratektomii fotorefrakcyjnej, w ciągu pierwszych 24 godzin po operacji,
• pourazowe stany zapalne - ale wyłącznie przy urazach bez perforacji gałki ocznej,
• przeciwdziałanie bólowi i światłowstrętowi.

Dlatego jeśli szukasz czegoś na zaczerwienione, swędzące albo ropiejące oko, to prawdopodobnie nie ta podkategoria. Przy zakażeniu właściwe są antybiotyki okulistyczne albo fluorochinolony, a o tym, kiedy do oka trafia steryd i kiedy NLPZ, mówi strona okulistycznych leków przeciwzapalnych.

 

Pranoprofen - jedyny bez operacji w tle

Jedna substancja w tej podkategorii wyłamuje się ze schematu i warto o niej wiedzieć, bo odpowiada na zupełnie inne pytanie niż pozostałe.

Ulotka podaje dla pranoprofenu leczenie podostrych i przewlekłych chorób zapalnych oczu o etiologii niezakaźnej - i wymienia je konkretnie: zapalenie powiek, zapalenie spojówek, zapalenie powiek i spojówek oraz zapalenie błony naczyniowej przedniego odcinka oka. Dopiero po tej liście pojawia się wskazanie pooperacyjne, po zabiegach w rejonie przedniego odcinka oka.

Kluczowe jest słowo „niezakaźnej”. Lek jest przeznaczony do stanów zapalnych, za którymi nie stoi bakteria ani wirus - i o tym, czy tak jest, rozstrzyga lekarz po obejrzeniu oka, a nie opis objawów.

Pozostałe szczegóły z ulotki, które odróżniają pranoprofen od reszty grupy:

• działa przez hamowanie syntezy prostaglandyn, ale dodatkowo stabilizuje błony lizosomalne,
• po zakropleniu rozmieszcza się głównie w przednim odcinku oka i tylko w znikomym stopniu przenika do odcinka tylnego,
• nie stwierdzono wchłaniania ogólnoustrojowego po podaniu do oka,
• dawkowanie: 2 krople co 6 godzin; brak danych o stosowaniu dłużej niż 15 dni, a leku nie wolno stosować u dzieci poniżej 2 lat.

 

Nepafenak - lek, który aktywuje się dopiero w oku

To najciekawszy mechanizm w tej podkategorii. Nepafenak jest prekursorem leku przeciwzapalnego, a nie lekiem gotowym: po podaniu do oka przenika przez rogówkę i tam zostaje przekształcony przez hydrolazę obecną w tkance oka w amfenak - i dopiero amfenak hamuje cyklooksygenazę, enzym konieczny do wytwarzania prostaglandyn.

Praktyczne znaczenie ma to, co ulotka pisze o rozmieszczeniu: w badaniach na zwierzętach nepafenak podany miejscowo docierał z przedniej powierzchni oka do odcinków tylnych - siatkówki i błony naczyniowej. To tłumaczy, dlaczego właśnie ta substancja ma wskazanie dotyczące obrzęku plamki żółtej, czyli zmiany w tylnej części oka.

Dawkowanie jest ściśle powiązane z kalendarzem operacji: 1 kropla trzy razy na dobę, rozpoczynając w dniu poprzedzającym zabieg, w dniu zabiegu i przez pierwsze 2 tygodnie po nim, z możliwością przedłużenia do 3 tygodni. Dodatkową kroplę podaje się 30-120 minut przed zabiegiem. W zapobieganiu obrzękowi plamki u pacjentów z cukrzycą leczenie trwa znacznie dłużej - do 60 dni po operacji.

 

Bromfenak - dlaczego wystarczają dwie dawki na dobę

Bromfenak jest w tej podkategorii najliczniej reprezentowany i podawany najrzadziej: 1 kropla dwa razy na dobę, zaczynając od następnego dnia po operacji zaćmy, przez pierwsze 2 tygodnie.

Ulotka wyjaśnia, skąd ta wygoda. Po pojedynczej dawce stężenie w cieczy wodnistej jest największe po 150-180 minutach, a stężenia utrzymują się w cieczy wodnistej przez 12 godzin, a w głównych tkankach gałki ocznej - w tym w siatkówce - są oznaczalne do 24 godzin. Przy podawaniu dwa razy na dobę stężenia w osoczu nie były w ogóle oznaczalne.

Druga cecha bromfenaku dotyczy mechanizmu: hamuje głównie COX-2, a COX-1 w bardzo małym stopniu, i w 99,8% wiąże się z białkami osocza. Osobna uwaga z ulotki: leczenia nie należy przedłużać poza 2 tygodnie, bo nie ma danych o bezpieczeństwie dłuższego stosowania, a bezpieczeństwa u dzieci i młodzieży nie określono.

 

Uczulenie na aspirynę zamyka całą grupę

To najważniejsze przeciwwskazanie w tej podkategorii i rzecz, o której trzeba powiedzieć lekarzowi przed operacją oka.

Ulotki niemal wszystkich preparatów zapisują je tak samo: lek jest przeciwwskazany u pacjentów, u których kwas acetylosalicylowy lub inne leki hamujące syntezę prostaglandyn wywołują napady astmy, pokrzywkę albo ostry nieżyt błony śluzowej nosa. Osobno wymieniana jest nadwrażliwość na inne NLPZ w ogóle.

Ulotka diklofenaku nazywa ten mechanizm wprost: u pacjentów z nadwrażliwością na kwas acetylosalicylowy możliwe jest występowanie nadwrażliwości krzyżowej na pochodne kwasu fenylooctowego i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne. W praktyce znaczy to, że reakcja po aspirynie czy ibuprofenie w tabletkach jest istotna także dla kropli do oczu, mimo że podaje się je miejscowo i w znikomych ilościach.

W takiej sytuacji alternatywą bywa steryd okulistyczny albo preparat z innej grupy - ale to decyzja lekarza, nie zamiana „na własną rękę”.

 

Krople do oczu z NLPZ - nazwy leków

Wszystkie preparaty w tej podkategorii występują jako krople do oczu - w postaci roztworu albo zawiesiny. Jeden z nich nie zawiera środków konserwujących i jest dostarczany w butelce z membraną filtracyjną chroniącą przed skażeniem mikrobiologicznym w trakcie stosowania, co ma znaczenie przy dłuższym podawaniu i u osób wrażliwych na konserwanty. Pełna lista z substancjami czynnymi i podmiotami odpowiedzialnymi jest pod tym tekstem.

Przy porównywaniu preparatów nie wystarczy sprawdzić, że „to NLPZ do oczu”: schematy podawania różnią się kilkukrotnie - od dwóch dawek na dobę przy bromfenaku do kropli co 4-6 godzin albo pięciu dawek w ciągu trzech godzin przed zabiegiem przy diklofenaku - a wskazania nie są wymienne. O doborze decyduje etap leczenia i rodzaj zabiegu.

Układowe niesteroidowe leki przeciwzapalne, czyli te w tabletkach i zastrzykach, zbiera w bazie kategoria leków przeciwzapalnych i przeciwreumatycznych, a postacie do stosowania na skórę - niesteroidowe leki przeciwzapalne do stosowania miejscowego.

 

Krople do oczu z NLPZ - recepta online

Preparaty w tej podkategorii wymagają recepty, a o ich zastosowaniu decyduje lekarz - w większości przypadków okulista prowadzący leczenie operacyjne, bo dawkowanie jest przypisane do konkretnych dni przed i po zabiegu.

W Dimedic możesz skonsultować się online: wypełniasz ankietę medyczną, a lekarz ocenia, czy leczenie jest w Twoim przypadku zasadne, biorąc pod uwagę rozpoznanie, przebyte reakcje po NLPZ i kwasie acetylosalicylowym oraz pozostałe przyjmowane leki. Przy pozytywnej ocenie e-recepta trafia do Ciebie SMS-em lub e-mailem.

Są jednak sytuacje, w których właściwa jest bezpośrednia wizyta: uraz oka, nagłe pogorszenie widzenia, silny ból oka, ropna wydzielina albo objawy po świeżo przebytej operacji. Oko wymaga wtedy obejrzenia, a nie oceny na podstawie opisu.