Nowy lek na łysienie plackowate: terapia inhibitorami JAK
Autor: Klaudia Tomes
Inhibitory JAK należą obecnie do najnowszych metod leczenia ciężkiego łysienia plackowatego i są jednym z najważniejszych kierunków rozwoju terapii tej choroby. To doustne leki celowane, które hamują sygnały zapalne odpowiedzialne za atak układu odpornościowego na mieszki włosowe. Taka terapia może prowadzić do odrostu włosów na głowie, a także brwi i rzęs. Efekty leczenia zwykle pojawiają się stopniowo, po kilku miesiącach stosowania. Nadal prowadzone są badania nad kolejnymi inhibitorami JAK, ich długoterminową skutecznością i bezpieczeństwem oraz trwałością uzyskanych efektów.
Czym są inhibitory JAK?
Inhibitory JAK to nowa grupa leków celowanych, które mogą pobudzać odrost włosów u części pacjentów z ciężkim łysieniem plackowatym. Hamują sygnały podtrzymujące nieprawidłową reakcję układu odpornościowego przeciwko mieszkom włosowym, dzięki czemu mogą doprowadzić do odrostu włosów na głowie, brwi oraz rzęs.
W Unii Europejskiej do leczenia ciężkiego łysienia plackowatego dopuszczone są obecnie m.in. barycytynib i rytlecytynib. Mogą być stosowane u dorosłych oraz młodzieży od 12. roku życia. W czerwcu 2026 roku Europejska Agencja Leków wydała również pozytywną opinię dotyczącą rozszerzenia wskazania upadacytynibu, jednak obecnie procedura rejestracyjna nie była jeszcze zakończona decyzją Komisji Europejskiej.
Leczenie inhibitorami JAK wymaga kwalifikacji przez dermatologa, wcześniejszych badań oraz regularnego monitorowania bezpieczeństwa. Na efekty zazwyczaj trzeba czekać kilka miesięcy, a u części pacjentów odpowiedź pojawia się dopiero po roku lub jeszcze dłuższym czasie terapii.
Sprawdź: Wypadanie włosów a choroby - jakie choroby powodują łysienie?
Dlaczego w łysieniu plackowatym wypadają włosy?
Łysienie plackowate rozwija się, gdy układ odpornościowy błędnie atakuje mieszki włosowe i zatrzymuje wzrost włosów.
Jest to choroba autoimmunologiczna powodująca niebliznowaciejącą utratę włosów. Mieszki zwykle nie zostają trwale zniszczone, dlatego po wyciszeniu stanu zapalnego mogą ponownie zacząć wytwarzać włosy.
W przebiegu choroby zanika naturalna ochrona mieszka włosowego przed układem odpornościowym. Wokół niego gromadzą się wówczas limfocyty CD8+, które uczestniczą w nieprawidłowej reakcji zapalnej.
Komórki te przekazują sobie sygnały za pomocą cytokin, m.in. interferonu gamma i interleukiny 15. Substancje te podtrzymują stan zapalny i hamują prawidłowy wzrost włosów.
Jakie inhibitory JAK stosuje się w łysieniu plackowatym?
W Unii Europejskiej do leczenia ciężkiego łysienia plackowatego dopuszczone są przede wszystkim barycytynib i rytlecytynib. Są to leki doustne przeznaczone dla dorosłych oraz młodzieży od 12. roku życia.
|
Substancja |
Jak działa? |
Dla kogo?
|
Aktualny status
|
|
Barycytynib |
Blokuje wybrane enzymy JAK i w ten sposób ogranicza stan zapalny wokół mieszków włosowych |
Dorośli i młodzież od 12. roku życia z ciężkim łysieniem plackowatym |
Dopuszczony do leczenia łysienia plackowatego w Unii Europejskiej |
|
Rytlecytynib |
Ogranicza przekazywanie sygnałów pobudzających nieprawidłową reakcję układu odpornościowego |
Dorośli i młodzież od 12. roku życia z ciężką postacią choroby |
Dopuszczony do leczenia łysienia plackowatego w Unii Europejskiej |
|
Upadacytynib |
Blokuje jeden z enzymów JAK uczestniczących w rozwoju stanu zapalnego |
Był badany u dorosłych i młodzieży od 12 lat z ciężkim łysieniem plackowatym |
W czerwcu 2026 roku uzyskał pozytywną opinię europejskich ekspertów. Był to ważny etap rejestracji, ale nie oznaczał jeszcze, że lek można już stosować w tym wskazaniu w całej Unii Europejskiej |
|
Deuruksolitynib |
Ogranicza reakcję zapalną skierowaną przeciwko mieszkom włosowym |
Dorośli z ciężkim łysieniem plackowatym |
Dopuszczony do leczenia w Stanach Zjednoczonych, ale nie oznacza to automatycznej dostępności leku w Polsce ani w całej Unii Europejskiej |
Badane są również inne inhibitory JAK, m.in. tofacytynib i ruksolitynib. Część wyników wskazuje, że mogą sprzyjać odrostowi włosów, jednak badania objęły jedynie niewielkie grupy pacjentów. Nie można więc jeszcze traktować tych substancji tak samo jak leków oficjalnie dopuszczonych do leczenia łysienia plackowatego.
Kto może stosować inhibitory JAK na łysienie plackowate?
Leczenie inhibitorami JAK rozważa się przede wszystkim u osób z ciężkim, rozległym lub długotrwałym łysieniem plackowatym, a nie przy każdym pojedynczym ognisku bez włosów.
Nasilenie choroby ocenia lekarz, najczęściej dermatolog, podczas badania skóry głowy. Może posłużyć się skalą SALT, która określa, jaki procent włosów na głowie został utracony. Lekarz ocenia poszczególne obszary skóry głowy, a następnie oblicza łączny wynik:
- SALT 0 oznacza brak utraty włosów;
- SALT 20 oznacza utratę około 20% włosów;
- SALT 50 oznacza utratę około połowy włosów;
- SALT 100 oznacza całkowitą utratę włosów na głowie.
Skala SALT pozwala określić nasilenie łysienia oraz śledzić efekty leczenia podczas kolejnych wizyt. Nie obejmuje jednak utraty brwi, rzęs ani owłosienia ciała, dlatego dermatolog bierze pod uwagę również te objawy, czas trwania choroby, wcześniejsze leczenie i jej wpływ na codzienne funkcjonowanie.
Inhibitory JAK mogą być brane pod uwagę m.in. przy:
- utracie co najmniej 50% włosów na głowie;
- łysieniu całkowitym obejmującym całą skórę głowy;
- łysieniu uogólnionym z utratą owłosienia całego ciała;
- rozległej utracie brwi lub rzęs;
- długotrwałym epizodzie bez samoistnego odrostu;
- niewystarczającej odpowiedzi na wcześniejsze leczenie;
- znacznej utracie jakości życia związanej z chorobą.
Pojedyncze, niewielkie ogniska mogą być leczone miejscowymi glikokortykosteroidami albo iniekcjami doogniskowymi. Stosuje się również immunoterapię kontaktową, a minoksydyl bywa wykorzystywany jako metoda wspomagająca. Witaminy, szampony, wcierki i domowe sposoby nie hamują jednak autoimmunologicznego mechanizmu choroby. Suplementacja natomiast jest uzasadniona przede wszystkim wtedy, gdy badania wykazują rzeczywisty niedobór.
Przed zakwalifikowaniem do terapii należy też upewnić się, że utrata włosów rzeczywiście wynika z łysienia plackowatego. Podobne objawy mogą występować w przebiegu grzybicy skóry głowy, trichotillomanii, łysienia androgenowego, telogenowego wypadania włosów, tocznia lub łysienia bliznowaciejącego. Rozpoznanie stawia dermatolog na podstawie obrazu klinicznego, badania skóry oraz trichoskopii, a w niejasnych przypadkach także dodatkowych badań.
Dowiedz się więcej o: Łysienie. Przyczyny, diagnostyka, typy i terapie łysienia
Jak skuteczne jest nowe leczenie łysienia plackowatego?
Inhibitory JAK mogą doprowadzić do wyraźnego odrostu włosów, ale nie działają u każdego pacjenta.
Efekty leczenia zwykle pojawiają się stopniowo i mogą wymagać wielu miesięcy terapii. U części osób włosy odrastają na skórze głowy, a także w obrębie brwi i rzęs. Początkowo mogą być cieńsze lub jaśniejsze, a z czasem nabierać bardziej naturalnego wyglądu.
Brak poprawy po kilku tygodniach nie oznacza jeszcze, że leczenie jest nieskuteczne. Odpowiedź na terapię jest indywidualna, dlatego jej efekty ocenia dermatolog podczas kolejnych wizyt.
Łysienie plackowate ma charakter nawrotowy. Nawet po uzyskaniu odrostu włosy mogą ponownie zacząć wypadać, zwłaszcza po zakończeniu leczenia. Z tego powodu u części pacjentów konieczne jest długotrwałe stosowanie terapii podtrzymującej.
Jak zakwalifikować się do leczenia inhibitorami JAK?
Pierwszym krokiem jest konsultacja z dermatologiem, który potwierdzi rozpoznanie i oceni, czy łysienie plackowate ma postać wymagającą leczenia ogólnego.
Lekarz sprawdzi, jak duży obszar skóry głowy obejmuje utrata włosów, jak długo trwa choroba oraz czy wypadają również brwi lub rzęsy. Zapyta także o wcześniejsze leczenie i jego efekty. W razie potrzeby wykona trichoskopię, czyli bezbolesne badanie włosów i skóry głowy w powiększeniu.
Jeżeli pacjent może kwalifikować się do terapii inhibitorami JAK, otrzyma skierowanie na badania. Zwykle obejmują one:
- morfologię krwi;
- próby wątrobowe;
- oznaczenie cholesterolu i triglicerydów;
- badania w kierunku gruźlicy i wirusowych zapaleń wątroby.
Lekarz oceni również ryzyko zakażeń, zakrzepów, chorób sercowo-naczyniowych i nowotworów. Znaczenie mają m.in. wiek, palenie tytoniu, przebyte choroby oraz przyjmowane leki.
W Polsce leczenie ciężkiego łysienia plackowatego może być prowadzone w ramach programu lekowego. Nie każda osoba z rozpoznaną chorobą zostanie jednak automatycznie zakwalifikowana. Trzeba spełnić określone kryteria dotyczące nasilenia łysienia, wieku, przebiegu choroby i wcześniejszego leczenia.
Informacji o placówkach prowadzących program można szukać w wyszukiwarce terminów leczenia NFZ lub uzyskać je od dermatologa. Po rozpoczęciu terapii konieczne są regularne wizyty i badania kontrolne, które pozwalają ocenić odrost włosów oraz bezpieczeństwo leczenia.
Czy inhibitory JAK są bezpieczne?
Inhibitory JAK mogą być skuteczne, ale osłabiają część działania układu odpornościowego, dlatego wymagają badań przed leczeniem i regularnej kontroli lekarskiej.
Do częstszych działań niepożądanych należą:
- infekcje nosa i gardła;
- trądzik lub wysypka;
- ból i zawroty głowy;
- biegunka;
- zapalenie mieszków włosowych;
- zmiany wyników morfologii oraz stężenia cholesterolu.
Rzadziej mogą wystąpić poważniejsze powikłania, takie jak ciężkie zakażenia, półpasiec, gruźlica, zakrzepy, zatorowość płucna, zawał lub udar. Pod uwagę bierze się również możliwe zwiększenie ryzyka niektórych nowotworów.
Szczególnej ostrożności wymagają osoby po 65. roku życia, palacze i byli wieloletni palacze, a także pacjenci z chorobami sercowo-naczyniowymi, przebytą zakrzepicą, nowotworem lub skłonnością do częstych zakażeń. Inhibitorów JAK zasadniczo nie stosuje się podczas aktywnej ciężkiej infekcji, ciąży ani karmienia piersią.
Podczas terapii należy szybko skontaktować się z lekarzem w przypadku:
- wysokiej gorączki lub uporczywego kaszlu;
- duszności albo nagłego bólu w klatce piersiowej;
- bólu i obrzęku jednej nogi;
- bolesnej wysypki z pęcherzykami;
- wyraźnego pogorszenia samopoczucia podczas infekcji.
Ryzyko nie oznacza, że takie powikłania wystąpią u każdego pacjenta. Bezpieczeństwo leczenia zależy od stanu zdrowia, wieku i innych czynników, dlatego dermatolog przed rozpoczęciem terapii ocenia, czy spodziewane korzyści są większe niż możliwe zagrożenia.
Bibliografia:
- European Medicines Agency. Olumiant (baricitinib): EPAR – medicine overview. Dostęp: 27.07.2026.
- European Medicines Agency. Litfulo (ritlecitinib): EPAR – medicine overview. Dostęp: 27.07.2026.
- European Medicines Agency. Rinvoq – opinion on variation to marketing authorisation. Opinia CHMP przyjęta 25.06.2026. Dostęp: 27.07.2026.
- European Medicines Agency. Meeting highlights from the Pharmacovigilance Risk Assessment Committee (PRAC), 6–9 July 2026. Opublikowano 10.07.2026. Dostęp: 27.07.2026.
- King B. i wsp. Two Phase 3 Trials of Baricitinib for Alopecia Areata. New England Journal of Medicine. 2022;386(18):1687–1699. DOI: 10.1056/NEJMoa2110343.
- Kwon O. i wsp. Efficacy and Safety of Baricitinib in Patients with Severe Alopecia Areata over 52 Weeks of Continuous Therapy in Two Phase III Trials (BRAVE-AA1 and BRAVE-AA2). American Journal of Clinical Dermatology. 2023;24(3):443–451. DOI: 10.1007/s40257-023-00764-w.
- Piliang M. i wsp. Sustained Hair Regrowth with Continued Ritlecitinib Treatment Through Week 48 in Patients with Alopecia Areata with or Without Early Target Responses: Post Hoc Analysis of the ALLEGRO Phase 2b/3 Trial. Journal of the American Academy of Dermatology. 2025;92(2):276–284. DOI: 10.1016/j.jaad.2024.09.064.
- Rudnicka L. i wsp. European Expert Consensus Statement on the Systemic Treatment of Alopecia Areata. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology. 2024;38(4):687–694. DOI: 10.1111/jdv.19768.
Przychodnia online Dimedic - wybierz konsultację:
Treści z działu "Wiedza o zdrowiu" z serwisu dimedic.eu mają charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie mogą zastąpić kontaktu z lekarzem lub innym specjalistą. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie porad i informacji zawartych w serwisie bez konsultacji ze specjalistą.
Podobne artykuły
