Antybiotyki

Ta podstrona zbiera antybiotyki stosowane w zakażeniach przewodu pokarmowego. Wszystkie wydawane są na receptę. Łączy je jedna cecha, która tłumaczy, dlaczego są w bazie osobno od antybiotyków ogólnoustrojowych: działają miejscowo w świetle jelita i prawie nie wchłaniają się do krwi. Ta strona należy do leków stosowanych w zakażeniach przewodu pokarmowego.

 

Antybiotyki jelitowe - dlaczego działają tylko w jelicie?

To cecha wspólna całej podkategorii i jednocześnie powód, dla którego te leki są czymś innym niż antybiotyk „na gardło”.

Ulotka ryfaksyminy podaje to najdokładniej: należy ona do klasy ryfamycyn, ale w odróżnieniu od pozostałych ryfamycyn wchłania się w jelicie do krwiobiegu tylko nieznacznie - poniżej 1% podanej dawki. Działa więc wyłącznie na drobnoustroje znajdujące się w jelicie.

Ryfamycyna sodowa idzie jeszcze dalej: słabe wchłanianie jest dodatkowo zmniejszone przez skład preparatu, który uwalnia substancję czynną tylko w jelicie grubym. Fidaksomycyna również działa miejscowo i - jak zapisuje ulotka - nie można jej stosować w leczeniu zakażeń ogólnoustrojowych.

Z tego wynikają dwie rzeczy. Po pierwsze, działania niepożądane ogólne są przy tych lekach ograniczone. Po drugie - i to jest ważniejsze - nie zadziałają one tam, gdzie bakterie wniknęły już w ścianę jelita. O tym niżej.

 

Antybiotyk na biegunkę - kiedy NIE jest właściwy

To pytanie zadaje w wyszukiwarce dużo osób, więc odpowiedź wprost i w kolejności, która ma znaczenie: zacznijmy od sytuacji, w których tych leków nie stosuje się.

Ulotki wykluczają je - dwukrotnie, w dwóch osobnych miejscach - przy biegunce, która przebiega z:

• gorączką,
• krwią w kale (także krwią utajoną lub leukocytami w stolcu),
• ośmioma lub więcej nieuformowanymi stolcami na dobę.

Powód jest konkretny. Ulotka wyjaśnia, że takie objawy są zwykle wyrazem znacznego zajęcia błony śluzowej jelita przez patogeny inwazyjne - wymienia Campylobacter, Salmonella i Shigella - a lek działający tylko w świetle jelita nie był w tych przypadkach skuteczny. Nie chodzi więc o ostrożność, a o to, że lek by nie zadziałał.

Takie objawy wymagają oceny lekarskiej, a nie antybiotyku kupowanego „na biegunkę”. Osobno warto pamiętać, że większość ostrych biegunek ma przyczynę, na którą antybiotyk nie działa, a o tym, czy jest potrzebny, decyduje lekarz.

 

Na co stosuje się antybiotyki jelitowe?

Wskazania są zróżnicowane i zależą od substancji.

• Zakażenia jelitowe bakteriami wrażliwymi na daną substancję - u dorosłych i dzieci powyżej 12 lat, z wyłączeniami opisanymi wyżej.
• SIBO, czyli zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego.
• Biegunka podróżnych - z tymi samymi wyłączeniami. Leczenie jest krótkie: ulotki podają 3 dni i nie dłużej, a także zakaz powtarzania kuracji, jeśli objawy wrócą krótko po wyzdrowieniu.
• Zakażenie Clostridium difficile - tu stosuje się jedną konkretną substancję, fidaksomycynę, u dorosłych oraz dzieci i młodzieży o masie ciała co najmniej 12,5 kg.
• Encefalopatia wątrobowa u dorosłych - wskazanie, które z biegunką nie ma nic wspólnego, a wynika z działania na bakterie jelitowe. Leczenie nie dłuższe niż 7 dni.
• Objawowa, niepowikłana choroba uchyłkowa jelita grubego u dorosłych stosujących dietę bogatoresztkową - tu schemat jest nietypowy: 7 dni, a w razie potrzeby powtarzany co miesiąc, maksymalnie przez 12 cykli.
• Grzybica przewodu pokarmowego - tym zajmuje się nystatyna, która ma w bazie osobną podkategorię.

 

Fidaksomycyna i Clostridium difficile

Jedna substancja w tej podkategorii została opracowana do jednego, konkretnego zakażenia - i warto wiedzieć, dlaczego.

Fidaksomycyna jest antybiotykiem z grupy makrocyklicznej. Hamuje bakteryjną polimerazę RNA, ale - jak podaje ulotka - w innym miejscu niż ryfamycyny. Najciekawsza jest jednak liczba, która tłumaczy jej wybiórczość: hamowanie polimerazy RNA Clostridium następuje przy stężeniu 20-krotnie mniejszym niż hamowanie tego samego enzymu u E. coli. Lek działa więc wyraźnie mocniej na bakterię docelową niż na florę jelitową.

Ulotka dodaje jeszcze jedną właściwość: w warunkach laboratoryjnych fidaksomycyna hamuje wytwarzanie przetrwalników przez C. difficile - a to przetrwalniki odpowiadają za nawroty tego zakażenia.

Dawkowanie standardowe to 200 mg dwa razy na dobę przez 10 dni. Ulotka podaje też schemat pulsowy przedłużony: dwa razy na dobę przez 5 dni, pominięcie dnia szóstego, a następnie raz na dobę co drugi dzień od 7. do 25. dnia.

 

Antybiotyki jelitowe - przeciwwskazania

Przy ryfaksyminie ulotki wymieniają:

• uczulenie na ryfaksyminę, inne ryfamycyny lub składniki preparatu,
• niedrożność jelit - nawet częściową, czyli blokadę zatrzymującą przechodzenie treści pokarmowej,
• ciężkie wrzodziejące uszkodzenia jelit.

Osobnej uwagi wymagają dwie grupy pacjentów. Przy zaburzeniach czynności nerek ulotka zaznacza brak badań w tej grupie. U osób z marskością wątroby opisano ryzyko ciężkiej, zagrażającej życiu reakcji skórnej z bolesną wysypką lub pęcherzami na skórze, w jamie ustnej, na oczach i genitaliach - w takim przypadku lek trzeba odstawić i pilnie zgłosić się do lekarza.

Przy ryfamycynie sodowej ulotka podaje natomiast dwie wiadomości uspokajające: ze względu na niewielką dostępność ogólnoustrojową nie przewiduje się konieczności dostosowania dawki przy zaburzeniach czynności nerek ani wątroby.

 

Działania niepożądane - i jeden paradoks

Na początek rzecz, która zaskakuje, a jest w ulotkach wprost: wśród częstych działań niepożądanych ryfaksyminy - występujących u 1 do 10 pacjentów na 100 - wymieniona jest biegunka, a także nagła potrzeba wypróżnienia i bolesne parcie na stolec. Lek stosowany w zakażeniach jelitowych może więc nasilać objaw, z którym się go kojarzy. Dalej na tej samej liście są ból w górnej części brzucha, zaparcie, wzdęcia, nudności, wymioty, gorączka, ból i zawroty głowy.

Przy pozostałych substancjach profil jest podobnie żołądkowo-jelitowy i łagodniejszy:

• Fidaksomycyna - często wymioty, nudności i zaparcia; niezbyt często wysypka, świąd, zmniejszenie apetytu, zawroty i ból głowy, zaburzenia smaku, wzdęcia, suchość w jamie ustnej. Ulotka dodaje, że bezpieczeństwo oceniono u 136 pacjentów od urodzenia do 18 lat i że przewiduje się taki sam profil u dzieci jak u dorosłych.
• Ryfamycyna sodowa - często ból głowy i biegunka; w dalszej kolejności dolegliwości brzuszne, zaparcia, suchość w jamie ustnej, niestrawność i objawy ogólne. O nieznanej częstości ulotka wymienia zakażenia bakteriami z rodzaju Clostridium i kandydozę - czyli następstwa typowe dla antybiotykoterapii.

Osobno trzeba znać objawy, przy których nie czeka się na poprawę, a dzwoni po pomoc. Ulotka ryfaksyminy każe niezwłocznie skontaktować się z lekarzem lub oddziałem ratunkowym, jeśli pojawi się gorączka albo ciężka reakcja uogólniona - obrzęk skóry lub błon śluzowych, obrzęk naczynioruchowy, stan przedomdleniowy - a także reakcja z objawami grypopodobnymi i bolesną wysypką lub pęcherzami na skórze, w ustach, na oczach i genitaliach. Te dwie ostatnie obserwowano u pacjentów z marskością wątroby.

 

Antybiotyki jelitowe - nazwy leków

Preparaty w tej podkategorii występują jako tabletki powlekane, tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu, tabletki dojelitowe, granulat do sporządzania zawiesiny oraz zawiesiny i proszki doustne. Pełna lista z substancjami czynnymi i podmiotami odpowiedzialnymi jest pod tym tekstem.

Zwróć uwagę, że substancje w tej podkategorii nie są wobec siebie wymienne: fidaksomycyna jest przeznaczona do jednego zakażenia, ryfaksymina ma cztery różne wskazania z różnymi schematami, ryfamycyna sodowa - wyłącznie biegunkę podróżnych, a nystatyna działa na grzyby, nie na bakterie. O doborze decyduje przyczyna zakażenia, nie nazwa handlowa.

Pokrewne podkategorie w bazie to nystatyna oraz leki przeciwzapalne stosowane w chorobach przewodu pokarmowego, w tym mesalazyna.

 

Antybiotyki jelitowe - recepta online

Preparaty w tej podkategorii wymagają recepty, a o ich zastosowaniu decyduje lekarz - między innymi dlatego, że przy biegunce z gorączką lub krwią w kale te leki nie są właściwe, a w części wskazań schemat leczenia jest nietypowy.

W Dimedic możesz skonsultować się online: wypełniasz ankietę medyczną, a lekarz ocenia, czy leczenie jest w Twoim przypadku zasadne, biorąc pod uwagę objawy, czas ich trwania, przebyte choroby jelit i wątroby oraz pozostałe przyjmowane leki. Przy pozytywnej ocenie e-recepta trafia do Ciebie SMS-em lub e-mailem.

Jeśli biegunce towarzyszy gorączka, krew w kale, silny ból brzucha albo objawy odwodnienia, nie czekaj na konsultację online - to sytuacja wymagająca pilnej oceny lekarskiej.