Doxy-PEP: czy doksycyklina po seksie może zapobiegać kile i chlamydiozie?
Autor: Klaudia Tomes
Doxy-PEP to nowa, rozwijająca się metoda profilaktyki bakteryjnych zakażeń przenoszonych drogą płciową. Polega na przyjęciu doksycykliny po kontakcie seksualnym. Badania wskazują, że może ona wyraźnie zmniejszać ryzyko kiły i chlamydiozy, a w mniejszym stopniu także rzeżączki. Światowa Organizacja Zdrowia opublikowała pierwsze pełne wytyczne dotyczące Doxy-PEP.
Jak doksycyklina może zapobiegać zakażeniom po kontakcie seksualnym?
Kontakt seksualny bez prezerwatywy lub innej bariery ochronnej może zwiększać ryzyko zakażeń przenoszonych drogą płciową, takich jak kiła, chlamydioza czy rzeżączka. Ryzyko zakażenia może wzrastać m.in. podczas kontaktów z nowymi lub wieloma partnerami seksualnymi. Brak regularnych badań może natomiast sprawić, że bezobjawowa infekcja przez dłuższy czas pozostanie nierozpoznana.
Doxy-PEP to skrót od angielskiego określenia doxycycline post-exposure prophylaxis, czyli profilaktyki poekspozycyjnej z użyciem doksycykliny. Nie jest to leczenie już rozpoznanej infekcji, lecz próba niedopuszczenia do rozwoju wybranych bakteryjnych zakażeń przenoszonych drogą płciową.
W schemacie opisanym przez WHO stosuje się pojedynczą dawkę 200 mg doksycykliny. Powinna zostać przyjęta najlepiej w ciągu 24 godzin, ale nie później niż 72 godziny po kontakcie seksualnym bez prezerwatywy. Kolejnej dawki nie należy przyjmować przed upływem 24 godzin. Są to jednak zasady dotyczące osób zakwalifikowanych do profilaktyki przez lekarza, a nie zalecenie do samodzielnego przyjmowania antybiotyku po każdym stosunku.
Doxy-PEP nie jest tym samym co PrEP lub PEP stosowane w profilaktyce zakażenia HIV. Doksycyklina jest antybiotykiem, dlatego może działać na określone bakterie, ale nie chroni przed wirusami wywołującymi HIV, HPV czy opryszczkę narządów płciowych.
Choroby weneryczne, czyli choroby przenoszone drogą płciową: czym są i jak się objawiają?
Czy Doxy-PEP działa? Najważniejsze wnioski z badań
Skuteczność Doxy-PEP oceniano w kilku randomizowanych badaniach klinicznych, takich jak ANRS IPERGAY, amerykańskie badanie DoxyPEP oraz francuskie ANRS DOXYVAC. Uczestniczyli w nich przede wszystkim mężczyźni mający kontakty seksualne z mężczyznami oraz kobiety transpłciowe, u których występowało zwiększone ryzyko bakteryjnych zakażeń przenoszonych drogą płciową.
Analiza dowodów przeprowadzona przez WHO wykazała, że w badanych grupach stosowanie Doxy-PEP wiązało się ze względnym zmniejszeniem ryzyka:
- kiły o około 80 procent;
- chlamydiozy o około 85 procent;
- rzeżączki o około 48 procent.
Najbardziej przekonujące i spójne wyniki dotyczą więc kiły oraz zakażenia bakterią Chlamydia trachomatis. Ochrona przed rzeżączką jest słabsza i może różnić się w zależności od regionu, ponieważ skuteczność Doxy-PEP zależy m.in. od lokalnego poziomu oporności szczepów Neisseria gonorrhoeae na tetracykliny.
Podane wartości oznaczają względne zmniejszenie ryzyka w badanej populacji, a nie gwarancję, że przyjęcie doksycykliny zapobiegnie zakażeniu u konkretnej osoby. Doxy-PEP nie chroni też przed wszystkimi chorobami przenoszonymi drogą płciową. Nie zapobiega zakażeniom wirusowym, a jego skuteczność wobec rzeżączki pozostaje mniej przewidywalna niż wobec kiły i chlamydiozy.
Wyniki badań pokazują więc, że Doxy-PEP może skutecznie ograniczać ryzyko wybranych zakażeń bakteryjnych, ale nie rozstrzygają jeszcze wszystkich wątpliwości związanych z długotrwałym i szerszym stosowaniem tej metody. Autorzy polskiego opracowania opublikowanego w 2025 roku w „Przeglądzie Epidemiologicznym” podsumowują najważniejsze korzyści i ograniczenia Doxy-PEP w następujący sposób:
„[...] decyzja co do zaproponowania pacjentowi Doxy-PEP powinna uwzględniać szereg czynników, w tym lokalną sytuację epidemiologiczną w zakresie STI, możliwości monitorowania oporności na antybiotyki na danym terenie oraz możliwości systemu publicznej ochrony zdrowia; konieczność dostarczenia pacjentowi rzetelnych informacji o Doxy-PEP – skuteczności, potrzebie wykonywania badań laboratoryjnych […]”
Dlatego też Doxy-PEP nie może być traktowane jako uniwersalna metoda profilaktyki ani antybiotyk do samodzielnego przyjmowania po każdym kontakcie seksualnym.
Kto może stosować Doxy-PEP?
WHO wydała warunkowe zalecenie dotyczące możliwości oferowania Doxy-PEP mężczyznom mającym kontakty seksualne z mężczyznami oraz kobietom transpłciowym. Pewność dowodów dla całej rekomendacji określono jako umiarkowaną. W pierwszej kolejności profilaktykę można rozważać u osób, które niedawno przebyły kiłę albo inne nawracające zakażenia bakteryjne przenoszone drogą płciową i nadal są narażone na kolejne infekcje.
Nie oznacza to, że każda osoba należąca do jednej z tych grup powinna przyjmować antybiotyk. Lekarz powinien uwzględnić indywidualne ryzyko zakażenia, wcześniejsze wyniki badań, przeciwwskazania do stosowania doksycykliny i możliwość regularnego wykonywania testów kontrolnych.
Obecnie WHO nie zaleca Doxy-PEP innym grupom pacjentów, ponieważ dostępne dane są niewystarczające. W badaniu przeprowadzonym w Kenii wśród 449 kobiet cispłciowych nie wykazano istotnego zmniejszenia częstości zakażeń w porównaniu ze standardową opieką. Jednym z możliwych powodów było nieregularne przyjmowanie leku. Wynik tego badania nie dostarczył podstaw do rekomendowania Doxy-PEP kobietom cispłciowym. Potrzebne są dalsze badania pozwalające ocenić skuteczność metody w tej grupie.
Dowiedz się także o: Choroby weneryczne u mężczyzn - rodzaje i objawy
Czy Doxy-PEP może powodować antybiotykooporność?
Antybiotykooporność jest jednym z najważniejszych ograniczeń Doxy-PEP. Częstszy kontakt bakterii z doksycykliną może sprzyjać przeżywaniu i namnażaniu szczepów opornych na tetracykliny. Dotyczy to zwłaszcza bakterii wywołujących rzeżączkę, ale możliwy wpływ obejmuje również inne drobnoustroje obecne w organizmie.
W badaniu mikrobiomu uczestników próby DoxyPEP po sześciu miesiącach nie zaobserwowano dużej zmiany ogólnego składu ani różnorodności bakterii jelitowych. Wzrosły jednak udział i aktywność genów odpowiedzialnych za oporność na tetracykliny. Zmiany były wyraźniejsze u osób przyjmujących więcej dawek doksycykliny. Nie wiadomo jeszcze, czy przełożą się one na większą liczbę trudnych do leczenia zakażeń w dłuższej perspektywie.
Problem ten jest szczególnie istotny w przypadku rzeżączki. Bakteria wywołująca zakażenie stopniowo traci wrażliwość na kolejne stosowane antybiotyki, a możliwości jej monitorowania w Polsce pozostają ograniczone. Autorzy publikacji "Rzeżączka w XXI wieku – sytuacja na świecie i w Polsce" zauważają:
„Szczególny niepokój budzi szybko narastająca oporność szczepów N. gonorrhoeae na antybiotyki w skali globalnej i brak aktualnych danych dotyczących Polski na ten temat w piśmiennictwie”.
W kontekście Doxy-PEP oznacza to konieczność ostrożnego kwalifikowania pacjentów oraz stałego monitorowania, czy częstsze stosowanie doksycykliny nie sprzyja dalszemu narastaniu oporności bakterii.
Doksycyklina była na ogół dobrze tolerowana w badaniach klinicznych. Najczęściej zgłaszano dolegliwości żołądkowo-jelitowe, natomiast ciężkie działania niepożądane związane z jej stosowaniem występowały rzadko. Nadal potrzebne są jednak dłuższe obserwacje, obejmujące zarówno bezpieczeństwo pacjentów, jak i wpływ szerszego stosowania profilaktyki na oporność bakterii.
Z tego powodu Doxy-PEP nie powinno polegać na przyjmowaniu pozostałych tabletek z wcześniejszego leczenia lub kupowaniu antybiotyku bez konsultacji. Profilaktyka wymaga kwalifikacji, okresowej oceny zasadności dalszego stosowania oraz kontroli lekarskiej.
Czy Doxy-PEP zastępuje prezerwatywy i badania na choroby przenoszone drogą płciową?
Doxy-PEP nie zastępuje prezerwatyw, badań w kierunku zakażeń przenoszonych drogą płciową ani profilaktyki HIV. Jest dodatkową metodą, którą można włączyć do szerszej opieki nad zdrowiem seksualnym u odpowiednio zakwalifikowanych osób.
Osoby stosujące Doxy-PEP nadal powinny regularnie wykonywać badania w kierunku kiły, chlamydiozy, rzeżączki i HIV. Potrzebne są również konsultacje pozwalające ocenić działania niepożądane, częstość przyjmowania doksycykliny oraz ryzyko kolejnych zakażeń.
WHO wskazuje, że profilaktyka powinna być prowadzona razem z dostępem do prezerwatyw, testów, profilaktyki HIV, leczenia rozpoznanych infekcji i opieki nad partnerami seksualnymi.
Doxy-PEP jest więc obiecującym narzędziem, szczególnie w zapobieganiu kile i chlamydiozie w wybranych grupach pacjentów. Nie jest jednak uniwersalnym „antybiotykiem po seksie” ani sposobem na całkowite wyeliminowanie ryzyka zakażenia. Największe znaczenie będzie miało stosowanie jej wyłącznie tam, gdzie spodziewane korzyści przewyższają ryzyko oraz gdzie możliwe są regularne badania i nadzór nad antybiotykoopornością.
Bibliografia
- Zakrzewska K, Niedźwiedzka-Stadnik M. Rzeżączka w Polsce w 2023 roku. Przegl Epidemiol. 2025;79(3):428–443. doi:10.32394/pe/213327.
- Serwin AB, Koper M, Unemo M. Rzeżączka w XXI wieku – sytuacja na świecie i w Polsce. Przegl Epidemiol. 2014;68(1):127–131.
- Serwin AB, Flisiak I. Aktualne europejskie zalecenia diagnostyczne i terapeutyczne w bakteryjnych zakażeniach przenoszonych drogą płciową. Przegl Epidemiol. 2025;79(3):361–369. doi:10.32394/pe/210656.
- World Health Organization. Guideline on doxycycline post-exposure prophylaxis for sexually transmitted infections among men who have sex with men and transgender women. Geneva: World Health Organization; 2026.
- Luetkemeyer AF, Donnell D, Dombrowski JC i wsp. Postexposure doxycycline to prevent bacterial sexually transmitted infections. N. Engl J Med. 2023;388(14):1296–1306. doi:10.1056/NEJMoa2211934.
- Molina JM, Charreau I, Chidiac C i wsp. Post-exposure prophylaxis with doxycycline to prevent sexually transmitted infections in men who have sex with men: an open-label randomised substudy of the ANRS IPERGAY trial. Lancet Infect Dis. 2018;18(3):308–317. doi:10.1016/S1473-3099(17)30725-9.
- Chu VT, Glascock A, Donnell D i wsp. Impact of doxycycline post-exposure prophylaxis for sexually transmitted infections on the gut microbiome and antimicrobial resistome. Nat Med. 2025; 31:207–217. doi:10.1038/s41591-024-03274-2.
Przychodnia online Dimedic - wybierz konsultację:
Treści z działu "Wiedza o zdrowiu" z serwisu dimedic.eu mają charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie mogą zastąpić kontaktu z lekarzem lub innym specjalistą. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie porad i informacji zawartych w serwisie bez konsultacji ze specjalistą.
Podobne artykuły
